Izvor: B92, 20.Maj.2008, 16:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sporo sprovođenje rehabilitacije
Beograd -- Osam godina nakon petooktobarskih promena, jedno od predizbornih obećanja tadašnjeg DOS-a - rehabilitacija političkih zatvorenika i kažnjenika - još je na samom početku
Prema oceni učesnika okruglog stola koji se tim povodom održava na Pravnom fakultetu u Beogradu, za uspešno moralno i materijalno obeštećenje nekoliko hiljada političkih progonjenika tokom represije Titovog i Miloševićevog režima Srbiji nedostaju odgovarajući zakoni, kao i bolja primena >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << postojećih regulativa.
Opštinski sud u Beogradu nedavno je doneo odluku da rehabilituje Gligorija Božovića, skupštinskog poslanika, književnika i reportera lista Politika, koji je krajem 1944. godine pred Vojnim sudom osuđen na smrt, gubitak građanske časti i konfiskaciju imovine.
U odluci suda navodi se da je Božović bio humanista i antikomunista, koji je, radeći na prostoru Kosova, nastojao da zbliži pripadnike različitih verskih zajednica i naroda, i da mu je suđeno iz političkih i ideoloških razloga.
Božović je samo jedan od mnogih građana bivše Jugoslavije koji su, zbog političke nepodobnosti, izgubili pravo na život, dostojanstvo i imovinu. Oni koji su preživeli represiju, ili njihovi potomci, danas su u prilici da pred sudom operu biografije svojih predaka i skinu etiketu državnog neprijatelja.
Profesor Pravnog fakulteta u Beogradu Jovan Trkulja objašnjava da svaka demokratska vlast, ukoliko želi da ispravi nepravdu prema svojim građanima, mora da sprovede "politiku sećanja", kao što su to učinili Poljska, Istočna Nemačka, Češka, Mađarska i druge zemlje Istočne Evrope.
On ocenjuje da je u Srbiji, međutim, na delu politika zaborava.
"Jedan korak je donošenje zakona o otvaranju dosijea, rehabilitaciji, lustraciji i restituciji ili denacionalizaciji, i pomenute zemlje su uglavnom išle tim kolosekom. Međutim, postoji dodatni kolosek, i on se odnosi na Srbiju, koja se suočava ne samo sa posledicama delovanja partijske autoritarne države, nego i sa posledicama rata i etničkih čišćenja. Suočavanje sa ovim posledicama nalikuje na udar granate u septičku jamu. Od tog udara, jedan broj ljudi će izvesno stradati, jedan će biti teško ozleđen, a svi ćemo biti uprljani", objašnjava Trkulja.
Od neophodnih zakona, Srbija je 2003. godine donela Zakon o lustraciji, po kojem, međutim, još niko nije lustriran, kao i aktuelni Zakon o rehabilitaciji iz 2006. godine, koji su pravnici ocenili kao "veoma loš", jer ne predviđa i materijalno obeštećenje žrtava.
Državni sekretar Ministarstva pravde Snežana Molović zbog toga najavljuje izmene tog zakona.
"Najvažnije pitanje je pitanje naknade štete licima koja su rehabilitovana. Radi poboljšanja postojećeg normativnog okvira, koji uređuje pitanje rehabilitacije, ministar pravde je obrazovao radnu grupu za izradu zakona o izmenama i dopunama postojećeg Zakona o rehabilitaciji", kaže Molovićeva.
Po Zakonu o rehabilitaciji, Opštinski sud u Beogradu do sada je rehabilitovao više od 140 ljudi - među njima i intelektualca Slobodana Jovanovića i književnika Borislava Pekića, dok je postupak u slučaju glumice Žanke Stokić, kao i još 500 drugih, u toku.
Podsećamo da je Okružni sud u Požarevcu u januaru 2007. godine doneo prvu presudu po zahtevu za rehabilitaciju, kojom je rehabilitovan danas osamdesetjednogodišnji Radomir Petrović iz sela Porodin. On je 1949. osuđen na 10 godina zatvora, jer je zahtevao da za Đurđevdan kroz selo prođe litija.
Po mišljenu profesora Bogoljuba Milosavljevića sa Univerziteta Union, restituciju u Srbiji danas je teško sprovoditi, jer nisu otvoreni dosijei tajnih službi, niti je o tome donet zakon.
Po njegovom mišljenju, neophodno je što pre preuzeti dokumentaciju svih institucija koje su, pod Savezom komunista, bile uključene u aparat represije.
"Kod nas se jedino zna da je sledbenik imovine i arhiva Komunističke partije jedna od naših sadašnjih političkih partija, čiji je, izgleda, ulog postao u stvaranju nove koalicije veoma bitan, i ja ne znam da li će ikada iko sa njima razgovarati o tome", smatra Milosavljević.
Zahtev za rehabilitaciju mogu da podnesu svi protiv kojih su vođeni sudski sporovi, ali i oni koji su "bez sudske ili administrativne odluke lišeni, iz političkih ili ideoloških razloga, života, slobode, imovine ili nekih drugih prava".
Okružnom sudu u Beogradu zahtev za rehabilitaciju mogu podneti oštećeni, njihovi potomci ili "svako zainteresovano lice", dok rok nije limitiran, jer to pravo ne zastareva.
