Izvor: Politika, 18.Feb.2009, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Koliko je Mađara stradalo u Vojvodini
Predstavnici tri stranke Mađara traže da se rasvetli likvidacija velikog broja Mađara krajem Drugog svetskog rata. – Zašto još nisu publikovani rezultati istraživanja o svim zločinima u Vojvodini od 1941. do 1947. godine
Sasvim je izvesno da je broj Mađara stradalih u Vojvodini tokom Drugog svetskog rata i neposredno nakon tog rata daleko od nekoliko desetina hiljada, kako se povremeno pominje, kaže za „Politiku” dr Drago Njegovan, bivši direktor Muzeja grada >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Novog Sada. On i istoričar dr Ranko Končar, profesor na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu, slažu se u oceni da je tačan broj Mađara ubijenih tokom vojne uprave u Vojvodini krajem 1944. i početkom 1945. godine, pod izgovorom kažnjavanja ratnih zločinaca, i danas sporan.
Raspravu o broju stradalih Mađara otvorili su lideri stranaka vojvođanskih Mađara Šandor Pal, Andraš Agošton i Ištvan Pastor, koji su u pismu upućenom prošle nedelje predsedniku Borisu Tadiću, premijeru Mirku Cvetkoviću i predsednici parlamenta Slavici Đukić-Dejanović zatražili da se konačno utvrdi istina o ovim događajima. U pismu se podseća da je Skupština AP Vojvodine Deklaracijom o pravnom savladavanju prošlosti od 11. februara 2003. godine i Rezolucijom o nepriznavanju kolektivne krivice od 28. februara iste godine učinila korak ka istini. Dalji dobar korak bilo je formiranje Anketnog odbora za utvrđivanje istine, ali to telo još nije završilo rad.
Njegovan kaže da je od 1941. do 1947. godine stradalo ukupno 84.000 Vojvođana, od čega je oko polovina Srba. Reč je samo o civilnim žrtvama, a ne i o onima koji su nosili oružje. Među ubijenima je, kako navodi Njegovan, bilo oko 15.000 Jevreja i isto toliko Nemaca, oko pet hiljada Mađara, dok je pripadnika ostalih naroda bilo znatno manje. Podatke je prikupio Anketni odbor koji je završio istraživanje i pripremio devet knjiga sa imenima žrtava. Izgleda, međutim, da niko nije zainteresovan da štampa te knjige.
„Kada se pogleda način na koji su stradali i struktura žrtava po starosti i polu, razlike su dosta velike. Srbi i Jevreji su uglavnom ubijeni u racijama ili u nekim specijalnim akcijama, pri čemu su kod Srba stradali uglavnom mlađi muškarci, a kod Jevreja svi, bez razlike. Nemci su uglavnom umirali u logorima u kojima su držani krajem rata, a reč je pretežno o starijim osobama oba pola, jer su mlađi muškarci uglavnom bili u nemačkoj vojsci. Mađari su ubijani u vreme vojne uprave, uglavnom na osnovu presuda prekih sudova da su počinili zločine u toku rata. Među njima je i veliki broj žena”, objašnjava dr Njegovan. On dodaje da je, posle konačne odluke da se Mađari neće proterivati, početkom 1945. godine deo njih uključen u partizansku brigadu „Šandor Petefi” koja je učestvovala u oslobađanju ostatka zemlje. Oni koji su tada poginuli, nosili su oružje i nisu ubrojani u likvidirane.
Dr Končar, koji takođe smatra da se brojem žrtava često manipuliše, naglašava da istraživanjem treba da se bave isključivo istoričari, „jer čim se izađe iz okvira istoriografije, dolazi do licitiranja”. On dodaje da iz vremena vojne uprave postoji istorijska građa, mada, naravno, postoji mogućnost da je deo policijskih arhiva kasnije uništen.
U pismu državnim zvaničnicima, za koje kažu i da nije dnevnopolitička potreba na koju očekuju momentalan odgovor, predstavnici stranaka vojvođanskih Mađara podsećaju i da je mađarska strana nakon Drugog svetskog rata značajnim gestovima pokazala priznavanje krivice za nasilje nad srpskim narodom i ostalim narodima u Vojvodini, uključujući i snimanje filma po romanu o raciji u Novom Sadu, čiji su glavni vinovnici osuđeni, a neki od njih i pogubljeni posle rata. Zbog toga bi se, smatraju, posle utvrđivanja istine o zločinima nad Mađarima „stekli uslovi za usvajanje zajedničkih parlamentarnih rezolucija o međusobnom priznavanju krivice, kao i potpisivanje zajedničkih izjava o istorijskom pomirenju od strane predsednika Srbije i Mađarske, predsednika parlamenata i predsednika vlada”.
G. Novaković
[objavljeno: 19/02/2009]
