Izvor: Politika, 09.Jul.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Javna rasprava o kandidatima za direktore javnih preduzeća
Stalna konferencija gradova i opština i Centar modernih veština nude model za izradu opštinskih statuta, koji znatno smanjuje mogućnost dovođenja nekompetentnih ljudi na rukovodeće pozicije
Glavni put do izbora direktora javnih preduzeća ne treba da vodi preko puke partijske podobnosti, što je danas čest slučaj, već preko javnog konkursa. Tri najozbiljnija kandidata za to čelno mesto u preduzeću čiji je osnivač grad, morali bi da građanima, u javnoj raspravi, predoče >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << sve svoje kvalifikacije za to mesto, ali i svoje viđenje razvoja firme koju bi, potom, vodili pet godina. Nakon te opšte debate bio bi sastavljen izveštaj za skupštinu grada. Reč odbornika bila bi, istina, presudna, ali – tek posle „gustog građanskog rešeta”, koje bi umnogome onemogućilo da nekompetentni ljudi zasednu u direktorske fotelje.
S obzirom na to da bi prihvatanje ovakvog predloga iz „Modela statuta opština i gradova”, koji nude Stalna konferencija gradova i opština (SKGO) i Centar modernih veština, značilo raskid sa dosadašnjom stranačkom filozofijom da su direktorska mesta čist partijski plen, zanimljivo je da li će opštine (koje su, inače, obavezne da u roku od 90 dana od konstituisanja novog saziva prilagode svoje statute odredbama četiri nova zakona – o lokalnoj samoupravi, lokalnim izborima, teritorijalnoj organizaciji i glavnom gradu, usvojena pred kraj prošle godine) preuzeti pomenuto rešenje.
Od 167 opština u Srbiji, 130 je već konstituisano, što znači da mnogima od njih upravo sada sledi promena statuta. Zato predstavnici SKGO i pomenuta nevladina organizacija smatraju da je pravi trenutak da javnost upoznaju sa zajedničkim projektom, koji nudi statute sasvim usklađene sa zakonskim novinama „na tanjiru”. Sastavili su ih eksperti za pojedine oblasti oslanjajući se prvenstveno na evropske standarde.
Tekst modela je upućen na adrese svih opština, a dokument se nalazi i na sajtu SKGO, a prema rečima njenog generalnog sekretara Đorđa Staničića, već ima više od 300 pristupa tom sajtu, što svedoči o velikom interesovanju za ponuđeno. Ne bez razloga: projekat na tri stotine stranica sadrži razrađene predloge statuta za opštinu, zatim za opštinu sa više uprava, onda za grad, pa za grad sa više uprava i, na kraju, grad sa više opština.
Budući da su opštine sada nadležne i za ekonomski razvoj sopstvenih teritorija, u projektu su predložena dva nova nova tela koja bi se bavila ekonomijom. To su Savet za razvoj grada i Savet za lokalni ekonomski razvoj, u čijem bi radu učestvovali i lokalni privrednici i građani.
Svakodnevni život običnog građanina u nekoj opštini može vidno da se poboljša samo ukoliko taj građanin ima „kanale” kroz koje može da iskaže svoje „male” želje i potrebe. Stoga, Miloš Đajić, predsednik Upravnog odbora Centra modernih veština, posebno ukazuje na predlog koji se odnosi na građansku inicijativu.
I sadašnja statutarna rešenja sadrže mogućnost podnošenja takve inicijative, ali se, recimo, ne zna koliko građana treba da stoji iza nekog zahteva da bi taj zahtev bio punovažan. Stručnjaci SKGO i CMV preciziraju: inicijativa je punovažno pokrenuta ukoliko je podržana sa potpisima najmanje pet odsto birača. U tom slučaju, opštinska uprava je obavezna da im pruži stručnu pomoć prilikom formulisanja tog predloga.
S druge strane, pet odsto birača bilo bi potrebno i za punovažno odlučivanje na zboru građana (inače zbor može biti sazvan za ulicu, mesnu zajednicu, deo naselja ili grada). U predlogu se navodi i da bi pravo odlučivanja na tim zborovima trebalo da imaju i oni čija je imovina na području za koje je zbor građana sazvan.
Iako se na mesne zajednice kod nas obično gleda, kako kaže Đajić, kao na relikt socijalizma, predlagači modela opštinskih statuta smatraju da reforma lokalne samouprave u skladu sa evropskim načelima ne mora istovremeno da znači i raskid sa tradicijom. Mesnoj samoupravi, štaviše, treba „udahnuti novi život”. Tim pre što su opštine i gradovi u Srbiji, sa prosečno 50.000 stanovnika, među najvećima u Evropi. Neke postojeće mesne zajednice u Srbiji, koje su, inače zakonskim rešenjima predviđene samo kao mogućnost i o njima se šire ništa ne govori, često su mnogo veće nego opštine u nekim, evropskim zemljama (npr. 54 odsto opština u Mađarskoj ima manje od hiljadu stanovnika, a u Češkoj oko 60 odsto opština ima manje od 500 stanovnika).
Autori ovog dokumenta misle da o osnivanju nove mesne zajednice, promeni njenog područja, ali i o njenom ukidanju treba da odlučuju skupštine opština većinom odborničkih glasova, kao i da su one dužne da pre odlučivanja o tome pribave mišljenje građana.
Naši sagovornici posebno ističu nova rešenja u vezi sa opštinskim radnim telima. Đajić kaže da je, recimo, čak u 150 opština u Srbiji usvojen etički kodeks, ali dodaje i da se na tome stalo, odnosno nije uspostavljeno telo za praćenje primene etičkog kodeksa, kojem bi građani mogli da se žale na lokalne političare, pa je otud korisna odredba u kojoj se objašnjava nadležnost tog saveta. Ili, tzv. korisničkog saveta javnih službi, u kojem bi predstavnici građana, ljudi iz nevladinog sektora, opštine i iz određenog komunalnog preduzeća, slično Savetu za borbu protiv korupcije, koji postoji na republičkom nivou, ocenjivali rad određene javne službe, npr. GSP i sa svojim mišljenjem upoznavali opštinsku skupštinu i javnost.
Među predlozima usmerenim ka tome da se glasnije čuje „reč baze” korisna je i ideja, uobličena sa Ministarstvom za omladinu i sport, o osnivanju saveta za mlade. Danas opštine, shodno propisanim nadležnostima, nemaju nikakvu obavezu da brinu o svojim najmlađim žiteljima.
Biljana Čpajak
[objavljeno: 10/07/2008]
