Izvor: Blic, 28.Jun.2000, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Doživotna robija za teroriste
Doživotna robija za teroriste
BEOGRAD Predlogom zakona protiv terorizma, koji je juče stigao u Saveznu skupštinu, umnogome je promenjen oblik ovog krivičnog dela u odnosu na rešenje koje postoji u Krivičnom zakonu SR Jugoslavije, a istovremeno predviđa i mnogo strože kazne od dosadašnjih.
Autori novog zakona uneli su nove radnje koje potpadaju pod ovo krivično delo, pa prvi član glasi: 'Ko u nameri ugrožavanja ustavnog uređenja, ili teritorijalne celine >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << SRJ, ili republike članice izazove eksploziju ili požar, ili izvrši otmicu nekog lica, ili drugi akt nasilja, ili ozbiljno preti preduzimanjem kakve opšteopasne radnje, ili upotrebom nuklearnog, hemijskog, bakteriološkog ili drugog opšteopasnog sredstva, čime je stvoreno osećanje nesigurnosti i straha kod građana, kazniće se zatvorom najmanje pet godina'.
Prema članu 125 Krivičnog zakona SRJ, do sada je za terorizam odgovarao onaj 'ko u nameri ugrožavanja ustavnog uređenja ili bezbednosti SRJ izazove eksploziju ili požar, ili preduzme drugu opšteopasnu radnju, ili akt nasilja kojim je stvoreno osećanje nesigurnosti kod građana', a zaprećena kazna iznosila je najmanje tri godine zatvora.
Novi zakon predviđa najmanje deset, odnosno dvadeset godina zatvora ako je u terorističkoj akciji poginula jedna ili više osoba. Ako je terorista to učinio s umišljajem, čeka ga kazna od najmanje deset godina zatvora ili doživotna robija.
Kada je teroristički akt izazvao opasnost za život ljudi, ili bio praćen teškim nasiljem i velikim razaranjem, ili je doveo do ugrožavanja bezbednosti SR Jugoslavije ili republike članice, učinilac će se kazniti zatvorom od najmanje deset ili dvadeset godina zatvora.
Za podsticanje više lica na terorizam sledi kazna zatvora od tri do dvanaest godina. Pozivanje ili podsticanje više osoba na izvršenje ovog krivičnog dela koje ima za posledicu smrt jedne ili više osoba, izazivanje opasnosti za život ljudi, teško nasilje ili veliko razaranje, kao i ugrožavanje bezbednosti SRJ ili republike članice, kazniće se zatvorom od najmanje deset ili dvadeset godina. Ista kazna čeka i onog ko je pozivao ili podsticao više osoba koje su u terorističkoj akciji s umišljajem ubile jednog čoveka ili više ljudi.
Za pripremu terorističkih akcija prete kazne od najmanje jedne, odnosno pet godina zatvora.
Zakonodavac predviđa kaznu od najmanje tri godine zatvora za svakog 'ko rastura, drži u nameri rasturanja ili čini dostupnim spise, audio-vizuelna, elektronska ili druga sredstva kojima se poziva ili podstiče' na terorizam. Ukoliko je to delo učinjeno uz pomoć iz inostranstva, zaprećena kazna iznosi najmanje pet godina zatvora. Od šest meseci do pet godina zatvora kazniće se onaj 'ko saopšti javnosti da odobrava' terorističku akciju.
Organizatoru terorističke grupe, kao i onome ko se s drugim dogovori da izvrši ovo delo, preti kazna zatvora od najmanje tri godine, a pripadnik grupe može da računa na zatvor od jedne do osam godina.
Interesantno je da su autori ovog zakonskog projekta uneli odredbu prema kojoj se organizator ili pripadnik grupe mogu osloboditi od kazne ukoliko su sprečili izvršenje ovog krivičnog dela. Na istu olakšicu, prema predlogu zakona, može da računa i pripadnik grupe koji je dao podatke koji su doveli do otkrivanja teroriste ili dela.
Najmanje jednom godinom zatvora kazniće se onak ko krije ili na bilo koji način pruža pomoć teroristi u cilju ometanja njegovog otkrivanja ili hvatanja.
Pažnju stručne javnosti posebno će izazvati član 5 koji glasi: 'Nije krivično delo... koje neko lice učini u nameri da se drugi učinilac pri pokušaju dela otkrije i uhvati'.
Sprovođenje istrage i suđenje za sva krivična dela predviđena ovim zakonom biće u nadležnosti okružnog, odnosno višeg suda i vojnog suda prvog stepena.
Novina u zakonu je i tzv. preventivno zadržavanje lica za koje postoji osnovana sumnja da je izvršilo neko od dela predviđenih ovim zakonom. Odluku o preventivnom zadržavanju donosi predsednik Saveznog suda na predlog saveznog državnog tužioca ili saveznog ministra za unutrašnje poslove. Kada je vojni sud nadležan za vođenje krivičnog postupka, odluku o preventivnom zadržavanju donosi predsednik Vrhovnog vojnog suda.
Pošto prethodno pribavi mišljenje saveznog državnog tužioca, stoji u obrazloženju Predloga zakona, predsednik Saveznog suda svakog sedmog dana preispituje postojanje razloga za preventivno zadržavanje koje ne može da traje duže od 30 dana. Predsednik Saveznog suda ili sudija Saveznog suda koga on odredi odlučuje i o tome koji se od dokaza pribavljenih tokom preventivnog zadržavanja mogu koristiti u krivičnom postupku.
Preventivno zadržano lice odmah se upoznaje s razlozima zadržavanja i njegovim pravima, a o tome se odmah obaveštava njegova porodica.
Zakon obavezuje osobe koje prisustvuju istražnim radnjama ili razgledaju spise istrage da kao državnu tajnu čuvaju sve činjenice i podatke koje su tom prilikom saznali.
Javnom odnosno državnom tužiocu daju se široka ovlašćenja i on može i bez saglasnosti istražnog sudije i bez sprovođenja istrage da podigne optužnicu. Tužilac to može da učini kada su u pitanju krivična dela za koja je predviđena kazna zatvora duža od pet godina ili ako takva odluka 'služi ubrzanju krivičnog postupka i zasnovana je na pretpostavci da će dokazni materijal ne retko biti dovoljan da se odmah, bez istrage, pristupi optuženju'.
Za sva krivična dela u ovom zakonu predviđa se izuzetno brz postupak. Glavni pretres mora da počne najkasnije 15 dana od dana prijema optužnice u sudu, a suđenje naredbom određuje predsednik sudskog veća. Protiv presude prvostepenog suda žalba se može podneti u roku od deset dana od dostavljanja presude optuenom i tužiocu. M. Ilić M. R. Petrović
