Izvor: Blic, 27.Feb.2003, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Albanci imaju demografiju, a Srbi istoriju
Albanci imaju demografiju, a Srbi istoriju
BEOGRAD - Uprkos izjavi premijera Srbije Zorana Đinđića da će Beograd podržati formiranje srpske mini države na severu Kosova i Metohije ukoliko Albanci dobiju podršku za ostvarivanje nezavisnosti, zvaničan plan o podeli južne pokrajine još uvek ne postoji.
Kao odgovor albanskoj deklaraciji o nezavisnom Kosovu, Skupština srpskih opština i opštinskih jedinica sa KiM u utorak je usvojila Deklaraciju o suverenosti >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << i teritorijalnom integritetu Srbije i državne zajednice Srbije i Crne Gore. U Deklaraciji se upozorava da će u slučaju da bilo ko pokuša da na teritoriji SCG uspostavi drugu albansku državu, Zajednica srpskih opština pozvati Vladu Srbije i organe državne zajednice da u tim oblastima koristeći sva raspoloživa sredstva uspostave delotvorni suverenitet. Prema istraživanjima 'Blica', u poslednjih desetak godina postojalo je nekoliko ideja o podeli Kosova i Metohije, kako sa srpske tako i sa strane međunarodne zajednice, pre svega SAD. Modeli podele podrazumevali su regionalnu podelu ili kantonizaciju, dok se albanska strana uvek zalagala samo za nezavisnost cele pokrajine. Eventualna naznaka mogućih pregovora na temu podele Kosmeta između srpske i albanske strane potekla je od izjave predsednika Kosova Ibrahima Rugove da bi Srbija za dobijanje delova severnog Kosova morala da se odrekne teritorija na jugu Srbije s većinskim albanskim stanovništvom.
DOBRICA ĆOSIĆ, bivši predsednik SRJ, svojevremeno je podsetio da je ideju podele Kosova, ocenjujući legitimnim težnje i Srba i Albanaca, pokrenuo jedini još osamdesetih. Prema njegovim rečima, Srbija na svojoj strani ima istoriju, a Albanci demografiju. Suština Ćosićeve podele Kosova, koja je kartografski predstavljena 1993. godine u italijanskom geopolitičkom časopisu 'Limes', jeste u tome da Srbiji, odnosno tadašnjoj Jugoslaviji, ostane najveći deo istorijskog nasleđa (Peć i Pećka patrijaršija, manastiri Dečani i Gračanica), a Srbiji bi ostala i Trepča kao privredna znamenitost. Granica bi išla tik pored gradskog jezgra Prištine, kroz gradsku teritoriju koja bi predstavljala koridor kojim bi region Podujeva, u kojem je procenat Srba zanemarljiv, bio povezan s glavninom albanskog dela. Prema ovoj podeli, metohijski deo, u kojem su Peć i Dečani, ne bi imao geografski kontinuitet sa Srbijom, pa bi ovi krajevi pripali Crnoj Gori.
BRANISLAV KRSTIĆ, arhitekta i član Koordinacionog centra za Kosovo i Metohiju, zalaže se za uspostavljanje dva geografski kontinuirana entiteta bez promene teritorijalnog integriteta države, čime bi se omogućio ravnopravan život i slovenskog i albanskog stanovništva. Takva podela bi prema Krstiću ispunjavala optimalno tri ključna kriterijuma: da entitet sa srpskim stanovništvom obezbedi da Srbija ostane suvereni baštinik najvrednijeg dela svoje istorijske baštine, da entitet sa albanskim stanovništvom obuhvati najveći deo Albanaca i da vlasništvo zemljišta potvrđuje pravo na određenu teritoriju, više nego broj stanovnika koji se doselio u vreme demografske ekspanzije. Prema ovom modelu, Srbi bi uz severni deo Kosova zadržali još Patrijaršiju, manastire Dečane i Gračanicu, kao i Kosovo Polje s pristupnim teritorijama i stanovništvom. Ostali srpski spomenici najviše vrednosti trebalo bi da budu premešteni. Albanci bi u entitetu zadržali najveći deo Kosova i Metohije, najviše gradova i 86 odsto albanskog stanovništva u pokrajini. Jugoistočni deo oko Štrpca ne bi trebalo da postane rezervat Srba, već bi trebalo ispitati mogućnost razmene porodica. Srpski entitet bi, prema Krstićevom predlogu, mogao da ima Kosovsku Mitrovicu, deo Prištine i Peći, kao i gornje tokove Ibra i Morave, dok bi albanskom delu pripali delovi Prištine i Peći, Prizren, Đakovica, Uroševac.
DUŠAN BATAKOVIĆ, istoričar, autor je projekta kojim se Srbima i Crnogorcima na Kosmetu obezbeđuje lokalna uprava u pet kantona, ibarskom, kosovopoljskom, novobrdskom, sarskom i metohijskom, dok bi u gradovima postojala mešovita uprava. Prema njegovim rečima, iako bi podela na entitete bio kompromis koji bi davao satisfakciju obema stranama, za tako nešto je prekasno, jer bi uzrokovalo novu krizu u Makedoniji. On je istakao da je model kantonizacije realniji i da je 'zagovaranje grube podele politički nepromišljeno'. Prema modelu kantonizacije, teritorijalno nepovezani srpski kantoni razbijali bi homogenost albanskih teritorija.
MILOVAN RADOVANOVIĆ iz Geografskog instituta SANU predlaže da Kosovo u korist Srbije bude smanjeno za oko 40 odsto, dok bi Albanci na preostalih 60 odsto imali visoku autonomiju, koja ne bi ugrožavala suverenitet srpske države. Opština Kačanik i Kačanička klisura pripale bi pokrajini Kosovo i delile teritoriju 'Srbije van pokrajine' na dva nepovezana dela.
ALEKSANDAR DESPIĆ, bivši predsednik SANU, predlaže koncept podele Kosova koji je zasnovan na demografskim realitetima i u njemu nema mnogo toga novog, osim razmišljanja da bi Srbi i Albanci u perspektivi mogli zajednički upravljati državom Srbijom. Despić se u svom modelu opredelio za etničko pravo na teritoriju na štetu istorijskog prava, ali se zalagao da Srbima pripadnu područja rudnika uglja, odakle bi se iselile albanske porodice. Zanimljivo je da je Despić posumnjao u koncept Kosmeta u okviru Jugoslavije, na osnovu stava Nemačke kao protivnika odvajanja Kosova.
MIODRAG JOVIČIĆ zastupa koncept regionalizacije Kosova koji podrazumeva drugačije ustavno organizovanje Srbije.
IBRAHIM RUGOVA, kosovski predsednik i lider Demokratskog saveza Kosova ističući nezavisnost Kosova, rekao je da je 'podela neprihvatljiva' i da u eventualnom slučaju deobe 'Srbi mogu da računaju samo na opštinu Zubin Potok i delove severnog Kosova koji su pridodati mitrovičkom kraju posle Drugog svetskog rata - Leposavić i Banjsku. Međutim, kako je Rugova istakao, Srbija bi za uzvrat morala da ustupi delove van Kosova, Medveđu, Preševo i Bujanovac, gde su Albanci u većini.
FRANJO TUĐMAN, bivši predsednik Hrvatske svojevremeno je prilikom prijema ambasadora zemalja G8, evropske trojke, Kine i Vatikana lansirao tezu da kao rešenje kosovske krize vidi 'puno povlačenje svih srpskih snaga i VJ do severnog dela Kosova, gde bi mir osiguravale snage UN predvođene Rusijom, dok bi se u preostalom delu Kosova uvele vojne međunarodne snage'. I. Cvetković Američki plan A i B
Plan o podeli Kosova izneli su u Vašingtonu nekadašnji ministar spoljnih poslova SAD Henri Kisindžer i tvorac brojnih planova za rešavanje kriza na Balkanu lord Dejvid Oven. Plan o podeli Kosova sadrži A i B varijantu. Po prvoj je predviđena kantonizacija Kosova bez obzira na geografski položaj, a po drugoj podela po principu većinskog stanovništva na južni - albanski i severni - srpski deo. Kao najveći problem, pojavile su se dve regije - Gora, na najjužnijem delu gde žive Goranci, i Podujevo, na krajnjem severu kao etnički čist albanski deo.
