Izvor: JUGpress.com, 12.Maj.2025, 09:05
Narod kao političko biće
LESKOVAC
-Osvrt-
Osvrt se odnosi na članak Nebojše Jovanovića: Kultura vlasti po medelu
kneza Miloša, Vreme br. 1787 od 3.4.2025., str. 56-57. Izdvojeni su samo oni delovi
koji imaju univerzalnu objašnjavajuću vrednost, citiranih u fontu italik, ostalo
su samo dodatna osavremenjena razmatranja. Reklo bi se “naknadna pamet”
dvovekovnog kolektivnog iskustva.
“Knez Miloš je za narod bio neko kome “niko >> Pročitaj celu vest na sajtu JUGpress.com << ništa ne sme”, neko ko je bio gazda u svom
“domaćinstvu” Srbiji, ko se davno pokazao kao kadar gospodar koji razume seljaka kao
niko i koji zna da ga zaštiti od gospode koju i sam prezire i trudi se da se ne
“zapati previše”.” (str. 56)
U prethodnoj izdvojenoj rečenici, koja najavljuje tekst, naznačeni su svi
mitološki elementi vlasti/vladanja kneza Miloša, koji su srpska politička
realnost od samog početka (do samog “kraja”). Dakle, vladanje, a ne vlast. Tu su
svemogući vladar kojeg se svi plaše, “domaćinsko” shvatanje predmeta vladanja
(narod) i objekta vladanja (država), kolektivističko podilaženje ciljnoj grupi
“glasača” koja je objektivno statistički većinska (seljačka), (kao što je to “danas
koje dugo traje” konzervativna grupa najstarijih), na čijoj “suprotnoj” strani stoji
manjinski “neprijatelj” (po modelu Karla Šmita. Vid. A. Molnar, Sunce mita i
dugačka senka Karla Šmita, Službeni glasnik) i čiji je jedini zadatak da
“zaštititi” većinu od manjine (sic!).
Dakle, prema jednom istorijskom istraživanju Srbije (čiji je rukovodilac
bila istoričarka Branka Prpa), da zaštiti konzervativnu većinu od
modernizacijske manjine (“da se ne zapati previše”), pa kad modernizacija postane
toliko vidljivo neizbežna, većina nekako pristane na nju, nevoljno priznajući da
se “previše zapatila”. Onda se otvara novi krug “tapkanja u mestu”, odnosno
osavremenjeno – povratak na “fabrička podešavanja”. O lokalnim mukama
modernizacije Leskovca vid. Perica Hadži-Jovančić, Evropeizacija Srpskog
Mančestera 1918-1941., Udruženje za društvenu istoriju).
“Iako je u njegovo vreme počela izgradnja skoro svih insititucija neophodnih jednoj
državi (sudstvo, škole, bolnice, muzeji, vojska, policija…), jedina ustanova na koju se
sam oslanjao tokom obe vladavine bila je narodna skuština (“dogovaranje sa
narodom”). Narodnu skupštinu je poštovao i održavao na svim nivoima, od seljačkih
zborova u svakoj opštini (opštine su u to vreme činila svaka tri sela), preko
nahijskih skupština i glavnih zasedanja u Kragujevcu, koja su obavezno održavana dva
puta godišnje: o Đurđevdanu i Mitrovdanu, a ponekad i češće. Naposletku, znao je da
su i Prvi i Drugi srpski ustanak započeli odlukama narodnih zborova (u Orašcu
i Takovu 1815)”. (str. 56)
“Dogovaranje sa narodom” je lep izraz za razgovor sa fikcijom kakva fikcija
je narod. (Vid. J. N. Harari, Sapijens, Laguna) Kakva politička interpretacija
Miloša Obranovića (pogodna za većinski nepismeni seljački narod Srbije, kakav je
i on sam bio), onoga što bi se u kasnije nastaloj politikologiji nazvalo narodom
kao avangardom društva.
Temelji ovakvog društvenog i političkog uređenja neće se nikad uzdrmati,
čak ni u periodu socijalističkog uređenja u okvirima Jugoslavije, kada je nađena
ideološka zamena za narod kroz radničku klasu kao avangardom. Ono što su za
Miloša Obrenovića bili većinski glasači (seljaci), to su za Tita bili radnici. U
oba slučaja (polu)pismena većinska grupacija, čiji su, njih dvojica bili idealni
zastupnici, pa između njih i naroda/radnika nije moglo biti posrednika.
“Narodne poslanike u Miloševoj Srbiji predstavljale su nahijske starešine i drugi
najviši činovnici, ali to još uvek nije ličilo na nekakav parlamentarizam ili
demokratiju, naročito kad se uzme u obzir odsustvo pravih izbora, političkih
stranaka ili činjenica da su svi narodni poslanci najviše poštovali odluku koju
predloži sam knez”. (str. 56)
Sve isto se može zadržati, i kad bi se u rečenici reč “knez” zamenila sa
“Tito”. A niz možemo nastavljati sa “Aleksandar Karađorđević”, “Slobodan
Milošević” ili tsl. Stalno vertikalno političko upravljanje društvom, u malenoj
Srbiji, u “tri koraka”.
“Na presto Srbije se vratio upravo preko narodne skupštine, održane u zimu
1858/59. godine (“Svetoandrejska skupština”) u Beogradu. Pod tim velom “narodne
skuštine…, vraćao je i poredak koji je njemu, u tom trenutku, kao vladaocu, najviše
odgovarao – takozvano patrijarhalo samodržavlje. Ono je, kao i u vreme prve
vladavine, počivalo na seoskim zborovima i skupštinama i penjalo se do velikih
narodnih skupština, a opravdanje te insitutcije samoorganizovanja nalazilo se u
činjenici da je ona ranije preživela čak i tursko vreme i održala je narod kao
političko biće”. (str. 56)
Konačno, pravi i univerzalni opis – narod kao političko biće. (Tu uzgred
treba dodati stvarnu zaslugu Srpske pravoslavne crkve opstanku tog naroda
(Srpskog) kao političkog bića.) Ali u okviru Osmanskog carstva, kao objektivno
opravdanje izneto u članku. Da li to opravdanje može da važi i danas posle 220
godina? I sa celokupnim dvovekovnim iskustvom i posledicama takvog društvenog
uređivanja i političkog upravljanja.
Dakle, društveno i političko uređivanje Srpskog društva, uspostavljeno u
Miloševo vreme, nije se ni jednom promenilo do današnjeg dana, pa ni u vreme
uspostavljanja višepartijskog sistema posle 1990. godine. (Vid. J. Cvetković: Druga
Titova smrt: Potraga za ustavotvornom skupštinom, Nova Naša reč od
31.5.2024.g.). U prethodnom iskazu autora članka su navedeni svi mitološki
ustaljeni politički elementi uređivanja u Srbiji: shavatanje vlasti kao vladanje,
samoorganizovanje kao usputna alternativa i nužno odbrambena vladanju (turskom
ili domaćem, sve jedno), i samodržavlje kao nužna posledica svega prethodnog, u
korenu patrijarhalnog.
Pozivanje na ljubav prema vođama je samo političko interpretiranje i opis
stanja koje je, u stvari, suštinski već prethodno ukorenjena. Jer da se radi o ljubavi
prema vođama (ne Domanovićevog tipa), onda ta ista većinska nužno
samoorganizovana “narodna avangarda” ne bi nasilno eliminisala svoje vođe.
Dakle, ne radi se tu o emocijama, nego o patrijarhalnom vladanju neodgovornom (te
nesposobnom) većinom, koja jednom, uvek kad naiđe kritičan trenutak, mora da se
“samoorganizuje”.
Takav kritičan trenutak se nije pojavio u periodu socijalizma, pa radnici
nisu morali da se samoorganizuju. Kada su njihovu ulogu ponovo preuzeli narodi
Jugoslavije tokom 1980-ih godina, nastalo je kritično vreme i potreba za
“samoorganizovanjem”, koje je proizvelo nekoliko stotina hiljada mrtvih,
povređenih i raseljenih i uspostavljanje političkih sistema na već poznatim
(Miloševim) principima “naroda kao političkog bića”. Skoro u svim balkanskim
zemljama, nezavisno od načina političkog uređivanja, što govori da Miloš
Obrenović u stvari nije izmislio sistem vladanja. Sistem je tu oko nas, ili u nama
samima.
Jovica Cvetković
I ovo Vam može biti interesantno
Pogledaj vesti o: Leskovac
