Izvor: Politika, 25.Sep.2015, 22:09 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Stara radnička kolonija odlazi u legendu
Od prodaje zemljišta na kome sada, umesto drvenih baraka, stoje moderni stambeni i poslovni objekti, grad je zaradio oko 11 miliona evra, ali je ostao bez prepoznatljivog simbola industrijskog razvoja i ambijenta kakav je malo gde postojao
Kragujevac – Na sledećoj sednici Skupštine grada, sredinom oktobra, biće doneta odluka o načinu raseljavanja poslednjih stanara Stare radničke kolonije, naselja podignutog krajem druge decenije prošlog veka. Oko 400 porodica već >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << se uselilo u nove zgrade podignute u istom naselju, a na stan čeka još oko četrdesetak porodica. Za njih je izgrađena zgrada pored Osnovne škole „Stanislav Sremčević“. Poslednji stanari radničke kolonije moraće, najverovatnije u ratama, da plate razliku u kvadraturi između svoje (manje) barake i novog (većeg) stana.
Rušenje drvenih baraka i raseljavanje stanovnika kolonije počelo je 2008, kada je tadašnja vlast donela odluku da se zemljište isparceliše i proda firmama zainteresovanim za izgradnju stambenih i poslovnih objekata. U Staroj koloniji do sada su podignute tri nove stambene zgrade, kao i zgrade kompanija „Nelt“ i „Global“, a izgrađen je i veliki trgovinski centar koji je izraelska „Plaza“ nedavno prodala jednoj rumunskom kompaniji. U tim transakcijama grad je zaradio oko 11 miliona evra. Velika zarada usred svetske ekonomske krize zatamnela je drugu stranu medalje na kojoj se već vidi šta je Kragujevac izgubio rušenjem kolonije.
Autentično radničko naselje s početka prošlog veka, sa bajkovitim drvenim barakama u nizu i drvoredima mirisnih lipa koji su se pružali duž kaldrmisanih ulica, predstavljalo je simbol industrijskog razvoja grada u kome je radila prva fabrika topova na Balkanu.
Stanari radničke kolonije bili su majstori Vojnotehničkog zavoda. U jeku proizvodnje oružja, ovdašnjim radnicima su se pridružile i kolege iz drugih evropskih zemalja, pa je naselje postalo svojevrsno stecište ljudi različitih kultura, navika i jezika, čineći Kragujevac jednom od najrazvijenijih urbanih sredina u tadašnjoj Evropi.
Stara radnička kolonija podignuta je sredstvima ratne reparacije koju je Nemačka morala da plati Srbiji posle Prvog svetskog rata. Formiranje naselja počelo je 1925, a prvi stanari su se uselili 1929. godine. Izgradnja baraka bila je poverena firmi „Henč“ iz Drezdena.
Barake proglašene nebezbednim (Foto B. Kartalović)
Zahvaljujući nemačkoj preciznosti i pedantnosti, iz korena je promenjena i postojeća graditeljska tehnika i urbanistički nazori, kao i kultura stanovanja i življenja u Kragujevcu. O tome ponajbolje svedoči kućni red koji je, uramljen kao slika, stajao u svakoj baraci. Stanovi su morali da se kreče dvaput godišnje, drva su mogla da se cepaju samo napolju, ali ne na betonu, svaka pridošlica u naselje morala je biti evidentirana, a leti posle deset uveče, i zimi posle devet, u naselju je morala da vlada „mrtva tišina“. Poštovanje kućnog reda nadzirao je upravnik naselja koje je bilo pod kontrolom Vojnotehničkog zavoda.
Disciplina je posle Drugog rata postepeno popuštala, stege su s vremenom labavile, a Stara radnička kolonija se polako pretvarala u živopisni ambijent oličen u najboljim auto-mehaničarima, posvećenim golubarima, vrsnim fudbalerima i talentovanim umetnicima kojima je društvo pravio i poneki sitni prevarant.
Sa propadanjem „Zastave“, koja je nikla na temeljima Vojnotehničkog zavoda, i Stara radnička kolonija se polako krunila, čuvajući samo u tragovima nekadašnji sklad sa prirodom po kome je ovo naselje bilo prepoznatljivo. Prijatan, domaćinski ambijent, ispunjen zujanjem malih kućnih mašina, lavežom avlijanera i čavrljanjem komšinica, ipak je sačuvan sve do kraja prošle decenije kada su tadašnji gradski funkcioneri zaključili da su stare barake, posle 80 godina, postale „sklone padu i paljenju“.
Da li je kolonija morala biti „očišćena“, jesu li moderne zgrade i tržni centri baš tu morali da se grade ili je bilo i drugih rešenja? Sada je kasno za ova pitanja – Stara radnička kolonija odlazi u legendu o kojoj će se još ispredati priče, pored Sokolane i Kolonske kapije, jedinih preostalih objekata koji podsećaju na stara vremena.
