Izvor: juGmedia, 15.Feb.2014, 10:29   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Prvi ustav plod bunta protiv diktatora Obrenovića

UZROCI donošenja ustava iz 1835. godine leže u karakteru vladavine tadašnjeg kneza Miloša Obrenovića. Nezadovoljstvo Miloševim apsolutizmom je dovelo do podizanja mnogobrojnih buna.

Dan državnosti Republike Srbije je jedan od najbitnijih u političkom, kulturnom i istorijskom kalendaru Srbije. Pored toga što je dan državnosti, on je i Dan ustavnosti Srbije. Dan državnosti Srbije se slavio do nastanka >> Pročitaj celu vest na sajtu juGmedia << Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (01. decembra 1918. godine), nakon čega je ukinut, da bi u Srbiji ponovo počeo da se slavi od 2002. godine.

Uzroci donošenja ustava iz 1835. godine leže u karakteru vladavine tadašnjeg kneza Miloša Obrenovića. Nezadovoljstvo Miloševim apsolutizmom je dovelo do podizanja mnogobrojnih buna (buna kneza Sime Markovića (1817.), buna knezova Stevana Dobrnjca i Marka Todorovića Abdule (1821.), Đakova buna (1825.), Čarapićeva buna (1826.)). Neposredan povod za donošenje prvog modernog srpskog ustava je bila Miletina buna.

Miletina buna je izbila januara 1835. godine u Kruševcu i Jagodini, a odmah zatim se prenela na ćuprijsku, jagodinsku i kragujevačku nahiju. Njene vođe su bili Mileta Radojković, veliki serdar rasinski, Milisav Zdravković Resavac, Avram Petronijević i Ranko Majstorović, a sa bunom su bili saglasni kneginja Ljubica i knežev brat Jevrem Obrenović, kao i nekoliko drugih uglednijih narodnih starešina. Mileta je na čelu nekoliko hiljada seljaka ušao u Kragujevac, kneževu prestonicu, ali su Toma Vučić – Perišić, koji je komandovao knjaževskom gardom, i Sima Paštrmac , knežev „domostrojitelj“, odbili da priđu pobuni braneći Milošev konak.

Pregovori između Milete i Vučića u zgradi Narodnog suda i u prisustvu mitropolita Petra Jovanovića završili su se sporazumom – da se seljaci vrate svojim kućama, da Miloš ne progoni protivnike koji su se podigli protiv njega i da se o Sretenju sazove Narodna skupština u Kragujevcu radi razgovora o daljoj organizaciji Srbije: o davanju ustava, regulisanju poreza, kuluka, o činovnicima, narodnim pravima i drugo.

Pošto se Miloš složio s tim, buntovnici su se povukli ne pričinivši nikakvu štetu i bez ikakvih žrtava u ljudskim životima. Neposredna posledica Miletine bune bili su saziv Narodne skupštine i donošenje tzv. Sretenjskog ustava 15. februara 1835. godine.

Sretenjski ustav je izradio Dimitrije Davidović po ugledu na slobodoumne ustave Švajcarske i Belgije, a opštim načelima bio je koncipovan u liberalno – demokratskom duhu. U organizaciji unutrašnje uprave predviđao je stalnu Narodnu skupštinu pored kneza i Savet u čijim je rukama izvršna vlast. Sudstvo je bilo nezavisno, a državni poslovi trebalo je da se odvijaju preko određenih ministarstava.

Građanska prava su bila široka i zajemčena. Sretenjski ustav je sem toga oblikovao Knjažestvo Srbiju kao državnu političku organizaciju u veoma labavoj vezi sa Turskom. Ali, kao što je Miletina buna kratko trajala, tako se i Sretenjski ustav kratko održao na snazi.

Protiv ustava u Srbiji je bila naročito ruska diplomatija koja ga je smatrala nepodesnim za srpske prilike, suviše liberalnim, kao „francuski rasad u srpskoj šumi“. Zato ga je knez Miloš ukinuo već posle nekoliko nedelja, a Davidovića žestoko ukorio. Miloš je ukinuo Sretenjski ustav pod jakim pritiskom udružene rusko – austrijske diplomatije i uz Portinu saglasnost.

Milan Ž. Trajković

dipl. istoričar

Nastavak na juGmedia...