Izvor: Politika, 28.Okt.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Gradovi kao usisivači
Istina je da se na geografskoj karti i dalje nalaze gradovi poput Bačke Palanke, Valjeva, Kikinde, Leskovca, Rume, Užica ili Šapca, ali i da je jedan grad od gotovo 60.000 stanovnika neprimetno iščezao iz naše zemlje u periodu 2002–2005, kaže Vladimir Nikitović iz Centra za demografska istraživanja Instituta društvenih nauka.
Kako objašnjava ovaj demograf, pored toga što gotovo sve opštine u zemlji već više od jedne decenije beleže veći broj umrlih nego rođenih, Srbija je i >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << tradicionalno emigraciono područje. Kao rezultat ta dva procesa, od 166 opština, prema najnovijoj administrativno-teritorijalnoj organizaciji zemlje, svega 28 njih, to jest svaka sedamnaesta zabeležila je blag porast u poslednjih nekoliko godina.
Međutim, ova mala grupacija opština predstavlja zapravo tri najveća gradska centra (Beograd, Novi Sad i Niš), odnosno opštine sa većinskim muslimanskim stanovništvom, locirane na krajnjem jugu, odnosno jugozapadu zemlje. Pri tom, ove poslednje svoj porast duguju isključivo visokom prirodnom priraštaju, s obzirom na to da je u njima broj rođenih u odnosu na umrle veći dva do četiri puta. S druge strane, gradski centri Srbije više ne mogu da privuku stanovništvo kao tokom perioda intenzivne industrijalizacije, pa i oni beleže pad broja stanovnika. Razlog za to su, pored krupnih socio-ekonomskih transformacija, i ispražnjeni demografski kapaciteti u seoskom zaleđu srpskih gradova. Stoga se danas migracije u Srbiji odvijaju u najvećem obimu ka dva najveća centra, Beogradu i Novom Sadu, koji zahvaljujući tome predstavljaju praktično jedine gradske centre koji ne beleže pad ukupnog broja stanovnika, uprkos negativnom prirodnom priraštaju.
– Kao rezultat aktuelnih demografskih procesa u Srbiji uočljivo je da se smanjenje broja stanovnika najintenzivnije odvija u istočnoj i jugoistočnoj Srbiji, odnosno u severnoj i severoistočnoj Vojvodini – ističe Nikitović. U isto vreme, demografski vitalno stanovništvo teži da obezbedi svoju egzistenciju u dva velika gradska centra, najavljujući tako da će se ostatak zemlje u skorijoj budućnosti zaista pretvoriti u pravu demografsku pustinju. Ostaje samo da se vidi kada i koji imigranti će je ponovo pretvoriti u demografsku oazu.
Kako kaže Nikitović, ako je migracioni saldo Srbije nakon poslednje burne decenije 20. veka pokazao da smo ostali bez jednog prosečnog srpskog grada, iako to nije bilo veliko iznenađenje za celokupnu javnost, onda je svakako važno naglasiti da smo samo tri godine nakon popisa iz 2002. ostali bez još jednog takvog grada. Ovakva vest nije nikakvo iznenađenje za demografe, ali svakako jeste za političare i sve one koji učestvuju u planiranju razvoja ove zemlje.
Kako zaključuje Nikitović, već je i najšira javnost prihvatila činjenicu da se broj stanovnika Srbije prema poslednjem popisu iz 2002. godine smanjio u odnosu na prethodni popis iz 1991. Što se tiče uzroka ove pojave, i to je manje-više razumljivo. Međutim, očito je da je stanje samo konstatovano, to jest primljeno k znanju, ali evidentno je da je populacioni gubitak u poslednjoj deceniji najviše povezan s teškim društvenim i ekonomskim promenama, koje su još uvek u toku. Drugim rečima, najveći deo naše javnosti i dalje smatra da će faktori koji su doveli do današnje demografske situacije biti izmenjeni čim se goruća ekonomska i politička pitanja reše. Naime, očekuje se da će natalitet automatski porasti i da će se to opet automatski odraziti na porast našeg ukupnog stanovništva. Zaboravlja se, međutim, da se već ravno pola veka naše stanovništvo prirodno ne obnavlja, da naši bračni parovi u proseku imaju manje od dvoje dece. To znači da već pedeset prethodnih generacija nije dalo neophodan doprinos za dugoročan opstanak ove nacije. To je poslednji popis i pokazao, konstatuje Vladimir Nikitović.
[objavljeno: ]
