Izvor: Politika, 02.Dec.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zašto rode mašu belim zastavama
Dvadesetčetvorogodišnji Miloš tipičan je predstavnik mlade generacije koji o samostalnom životu razmišlja sa istom dozom ozbiljnosti koliko i lideri Irana o smanjenju nuklearnog programa. Miloš je već dve godine apsolvent Pravnog fakulteta, njegov aktuelni džeparac veći je od plate pravnika zaposlenog u Palati pravde i on uživa u svim blagodetima produžene adolescencije. Iako bi trebao da se nalazi u prvim redovima nacionalne borbe za podizanje nataliteta, Miloš se opredeljuje za "civilno >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << služenje vojnog roka" i ne pada mu na pamet da učini mali korak ka popravljanju natalitetne statistike, a veliki za sopstvenu budućnost i zasnuje porodicu.
Podaci izvedeni iz istraživanja Koalicije mladih Srbije svedoče da svaka deseta mlada osoba koja je napunila 25 godina živi samostalno, a da se čak 90 odsto mladih još baškari u svojoj devojačkoj ili momačkoj sobi, pije prvu jutarnju kafu u porodičnom krugu i živi na maminoj kuhinji. I dok nacionalni grafikoni govore da se tek četvrtina mladih u Srbiji odlučuje na brak do 25. godine, ekonomisti nas suočavaju s činjenicom da polovinu svih nezaposlenih u našoj zemlji čine mladi koji pripadaju upravo onoj starosnoj grupi koja je idealna za zasnivanje porodice.
Dakle, u skici za portret budućeg oca nalazi se nezaposlena mlada osoba koja s promenljivom motivacijom studira i još promenljivijom srećom traži posao, živi kod roditelja i kojoj za zasnivanje porodice na raspolaganju stoji desetak kvadrata momačke sobe.
Ovoj sumornoj slici "boje" dodaju i rezultati studije Instituta za sociološka istraživanja Filozofskog fakulteta, koji svedoče da savremena srpska porodica koracima od sedam milja korača u – prošlost, budući da svaka treća gradska porodica funkcioniše po sistemu porodične zadruge. Scene iz antologijske serije "Pozorište u kući" kojima se od srca smejala cela bivša Jugoslavija su iste one scene zbog kojih plače skoro polovina savremene Srbije i ako je verovati iskustvu brakorazvodnih advokata – epizode zbog kojih se razvodi svaki drugi brak.
"Na demografskom pejzažu Srbije dominiraju dve kompozicije porodice – samačka i dvočlana domaćinstva i višegeneracijske porodice. Samo trećina bračnih parova ima tu sreću da živi samostalno i da svoje porodično gnezdo ne svija u bivšoj momačkoj ili devojačkoj sobici. Broj mladih parova koji su došli do sopstvenog stana po scenariju reklamnih spotova kojima nas zasipaju novootvorene banke meri se promilima, a egzaktni podaci svedoče da svega 2,5 odsto mladih parova ima tu privilegiju da živi nevenčano u sopstvenom stanu, odnosno stanu koji su nasledili od roditelja. Svaki treći stanovnik Srbije ne nosi burmu i najčešće živi s roditeljima – zbog toga što je na školovanju, zato što nema posao ili zato što nema partnera.
I baš kao što obimne sociološke studije koje su urađene u zapadnim zemljama svedoče da je svaka treća osoba sama jer ima slobodu izbora i bira da u jednom periodu života bude sama jer želi da se posveti obrazovanju, karijeri, putovanjima... kod nas je svaka treća osoba sama jer nema emotivnog izbora. "Kakav izbor ima mlada muška osoba koja se nalazi na platnom spisku neke zdravstvene, prosvetne ili pravosudne ustanove", pita se Mirjana Bobić, docent na Katedri za socijalnu demografiju koja na Filozofskom fakultetu u Beogradu predaje demografiju partnerstva i rađanja i koja podseća da je, vođeno parolom "Samo da diplomiram, pa ću da emigriram" oko 400.000 mladih otišlo iz ove zemlje.
Naša sagovornica nema nikakve dileme da je pad nataliteta direktna posledica enormnog osiromašenja, privrede koja se nalazi u kolapsu, niske stope zaposlenosti i niskih primanja i deficita sopstvenog stambenog prostora. A na komentar demografa da Srbija prati evropske natalitetne trendove, jer žena u Srbiji u proseku rađa 1,44 dece – odnosno tačno onoliko naslednika koliko svojoj naciji ostavlja i jedna prosečna Nemica, Britanka, Grkinja, Španjolka... Mirjana Bobić odgovara da je pad nataliteta u evropskim zemljama direktna posledica zemljotresa koju je u muško–ženskim odnosima napravio feminizam i filozofija individualizma.
"U centru muško–ženskog odnosa više se ne nalazi dete, već princip zadovoljstva. Žene na Zapadu izlaze iz uloge domaćice, posvećuju se školovanju i karijeri, traže dobro plaćene poslove i ne pristaju na submisivnu ulogu u partnerskom odnosu. Zahvaljujući savremenoj kontracepciji u mogućnosti su da odlože neke bitne događaje u svom životu i da biraju kada će i sa kim će da naprave porodicu."
Naše žene nisu ni zakoračile u eru feminističke renesanse i prosvetiteljstva, niti imaju vremena da razmišljaju o zadovoljstvu svojim partnerskim odnosom. Naime, sva sociološka istraživanja govore da su žene u Srbiji iscrpljene i isceđene jer rade u "tri smene" a od njih se očekuje da savršeno funkcionišu na porodičnom, profesionalnom i partnerskom polju i da, osim o deci, vode brigu i o ostarelim članovima (obe) porodice. Njihovi muževi su ekonomski provajderi porodice, najčešće su "zaposleni u sivoj ekonomiji i delimično angažovani u nabavci kućnih potrepština i – igri s detetom", ističe naša sagovornica.
Mirjana Bobić dodaje da podatak da svaka peta mlada žena koja na porođaj odlazi s devojačkim prezimenom nije ilustracija teze da je 20 odsto žena u našoj zemlji ekonomski, socijalno i stambeno sposobno da budu samohrani roditelji, kao što je to slučaj sa ženama u Evropi koje odlaze na porođaj bez burme. Ona je sklonija interpretaciji da o tim ženama brine njihova primarna porodica i da očevi te dece nisu motivisan ili sposobni da bude roditelji.
"Rađanje dece van braka je trend u svim istočnoevropskim i postsovjetskim republikama, a tumači se činjenicom da su u tranziciji sve socijalne norme razlabavljene i da rođenje vanbračnog deteta više nije stigmatizovano. Međutim, problem je u tome što mi sada ulazimo u period kapitalizma u kome će obrazovanje biti jedna od glavnih poluga socijalne promocije, a ako se opredelite za ulogu samohranog roditelja vi 'blokirate' sopstvenu biografiju, prekidate školovanje i stručno usavršavanje i pod rizikom ste da padnete u siromaštvo", zaključuje naša sagovornica.
[objavljeno: ]
