Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 04.Nov.2018, 16:41

Serijal RTV "Prisajedinjenje 1918-2018 - Svedoci istorije": Vasilj Sabo-Moskalj

Serijal RTV Prisajedinjenje 1918-2018 - Svedoci istorije: Vasilj Sabo-Moskalj

Serijal RTV "Prisajedinjenje 1918. godine - Svedoci istorije" nastavljamo pričom o Vasilju Sabo-Moskalju iz Kucure. Među 757 poslanika Velike narodne skupštine, održane 25. novembra, bio je i 21 Rusin. Oni su delegirani iz opštine Novi Sad, Đurđevo, Ruski Krstur, Stari Vrbas i Kucura, a upravo je grupu od pet delegata iz Kucure predvodio Vasilij Sabo-Moskalj.

Pokušaj austro-ugarskih vlasti da u Kucuri prekinu školovanje na rusinskom jeziku sprečio je, između ostalih, >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << Vasilij Sabo-Moskalj kao član crkveno-školskog odbora grkokatoličke crkve. Sasvim sigurno je i zbog toga, na narodnom zboru u Kucuri, uz još četvoricu izaslanika izabran za delegata na Velikoj Narodnoj Skupštini u Novom Sadu.

Iz Kucure je u Novi Sad najpre dospela Svedožba o kucurskom narodnom zboru koji je održan u nedelju, 24. novembra 1918. godine. Reč je o kratkom dokumentu, pisanom krasnopisom na srpskom jeziku, ćiriličnim pismom sa mešavinom rusinske i srpske ortografije. Svedožba nas obaveštava da su za delegaciju izabrani Vasilij Sabo-Moskalj, Jovan Šanta, Andrij Kiš kao predstavnici Rusina, Jovan Findrik - predstavnik Mađara i Mihail Rik kao predstavnik Nemaca. Takav odnos delegata odgovarao je i popisu iz 1921. godine, kada je zabeleženo da je u Kucuri živelo oko 4. 000 stanovnika, od toga Rusina je bilo 2.500, Nemaca 856, a Mađara 496.

Ispravu su svojeručno potpisali grkokatolički sveštenik Andrija Laboš kao „predsednik narodnoga veća" i ujedno pismovoditelj, zajedno sa Jankom Šarikom, birovom, tj. prvim čovekom ovdašnje opštine.

Na čelo ove delegacije postavljen je pomenuti Vasilij Sabo-Moskalja. Rođen 04. januara 1859. godine u uglednoj rusinskoj porodici, on se snažno zalagao za očuvanje nacionalnog identiteta, posebno jezika i pisma, a istoričar književnosti Nikola Cap smatra da ga je upravo to izdvojilo na čelo delegacije iz Kucure.

"Vasilij Sabo Moskalj bio je jedan od značajnijih rusinskih pregalaca u Kucuri. Njegovo članstvo u crkveno-školskom odboru grkokatoličke crkve je puno značilo za prosvetni život rusinske zajednice u Kucuri. Bio je taj kome treba da zahvalimo sa ove istorijske distance da je sačuvan rusinski nastavni jezik u školi u Kucuri. Vasilij Sabo-Moskalj se i na drugi način angažovao u kulturno-prosvetnom polju u Kucuri i kroz taj aktivizam se profilisao. Sasvim sigurno ga je sve to izdvojilo da bude predvodnik ove delegacije od pet delegata iz Kucure na Velikoj narodnoj skupštini u Novom Sadu."

Ugled i autoritet Vasilij Sabo-Moskalj je počeo da stiče još kao mladić učešćem u osnivanju kucurske Zemljoradničke čitaonice koja danas važi za jednu od najstarijih u Vojvodini. Bibliotekarka Vesna Pešut Radošević kaže da i danas, posle 140 godina postojanja, čitaonica važi za jedno od najvažnijih mesta za očuvanje nacionalnog identiteta Rusina, ali i svih drugih stanovnika Kucure.

"Zanimljivo je da su osnivački odbor čitaonice bili Vasilj Moskalj, Stefan Biljnja, Đura Dorokhazi, Emil Dajko-Sabo i Janko Pljaskač. To je recimo značajan podatak, jer ako je Vasilj Moskalj bio na prvom mestu, automatski nam to puno govori o značaju i veličini i ugledu tog čoveka za ovo mesto. Ne smemo zaboraviti da se u čitaonicama, osim prividnog čitanja, u ono vreme odvijao sav društveni, kulturni i politički život stanovnika Kucure."

Među članovima porodice i stanovnicima Kucure i danas živi sećanje na Vasilja Sabo-Moskalja i na nesebičnost i dobronamernost po kojoj je bio prepoznatljiv. Aranka Međeši iz etno-kuće "Oteto od zaborava" u Kucuri godinama istražuje lokalnu istoriju, njena baka je bila ćerka jednog od delegata Velike Narodne Skupštine - Andrija Kiš-Adamova iz Đurđeva, pa joj je ovo bio motiv da sazna više o porodici Sabo-Moskalj.

"U onom periodu zaista je porodica Sabo-Moskalj mnogo značila Rusinima ovde u Kucuri. Bili su požrtvovani, pošteni, vredni, bili su imućni, ali su i hteli svakome da pomognu. Ako su videli da je neko vredan, a ne uspeva da pored mnogo dece, ne može da sam sebi stvori da kupi da li kuću, da li jutro zemlje, bilo šta, oni su bili ti koji su pomagali. Ja sam to čula od mojih roditelja, ali najviše od bake, koja je puno toga znala i puno mi je pričala o nekadašnjim žiteljima Kucure. Većina Kucurana danas poznaje praunuke Vasilija Sabo-Moskalja, doktoricu Irmu Sabo-Moskalj i Mariju Ruskovski, diplomiranog inženjera, a činjenica da su one poštene, školovane žene i da su od malena govorile tri jezika, svedoči o tome da su i one nastavile stopama svog pradede." rekla je Aranka.

Država nije zaboravljala na lične zasluge učesnika Velike narodne skupštine u Novom Sadu, pa je tako prvi na listi kucurskih poslanika, Vasilij Sabo Moskalj, za svoj rad na kulturnom i političkom polju odlikovan ordenom kralja Aleksandra.

Ime Vasilija Sabo Moskalja nalazi se na objavljenom spisku Učesnika Velike narodne skupštine publikovanom 1938. godine, kao i u reprint izdanju ove knjige.

Vasilij Sabo-Moskalj bio je oženjen Anom, rođenom Hornjak.

Umro je 4. marta 1937. godine i sahranjen je na starom grkokatoličkom groblju u Kucuri.

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...






 Povezane vesti
Serijal RTV Prisajedinjenje 1918-2018 - Svedoci istorije - Vranje i Manda Sudarević

Serijal RTV "Prisajedinjenje 1918-2018 - Svedoci istorije" - Vranje i Manda Sudarević

Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 05.Nov.2018, 13:29

Serijal RTV "Prisajedinjenje 1918. godine - Svedoci istorije" nastavljamo pričom o bračnom paru Sudarević. U prelomnim istorijskim vremenima prisajedinjenja vojvođanskih oblasti matici Srbiji, i ujedinjenja u Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca, ne treba zanemariti ni doprinos vojvođanskih Hrvata,...

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...

Napomena: Ova vest je automatizovano (softverski) preuzeta sa sajta Radio Televizija Vojvodine. Nije preneta ručno, niti proverena od strane uredništva portala "Vesti.rs", već je preneta automatski, računajući na savesnost i dobru nameru sajta Radio Televizija Vojvodine. Ukoliko vest (članak) sadrži netačne navode, vređa nekog, ili krši nečija autorska prava - molimo Vas da nas o tome ODMAH obavestite obavestite kako bismo uklonili sporni sadržaj.