Izvor: Blic, 08.Jan.2003, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zapisi o putovanjima Platona
Zapisi o putovanjima Platona
Hiljadugodišnji mračni period Evrope rasterali su, od 14 do 16. stoleća, zraci svetlosti tri najveća otkrića srednjeg veka. To su: otkriće antike, otkriće tehnike štampe i otkriće Amerike. Otkriće antike omogućilo je pristup i napajanje sa vrela znanja. Ono je usledilo bežanjem učenih Grka-Vizantinaca u Italiju pred osvajačkim pohodima Turaka u 14. i 15. veku. Otkriće štampe (pokretnog štamparskog sloga – Gutenberg oko 1445. godine) >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << omogućilo je do tada nezamislivo brzo širenje znanja. Otkriće Amerike (Kristofor Kolumbo 1492. godine) konačno je i definitivno razbilo tradicionalne okove i sliku o Zemlji kao 'disku' i potvrdilo antičko grčko saznanje da Zemlja 'mora imati najsavršeniji oblik' tj. oblik kugle (Pitagora, Aristotel, Eratosten, Ptolomej).
Otkriću Amerike prethodilo je, međutim, sakupljanje geografskih i astronomskih znanja tokom više od 5 000 godina. Tekst, koji sledi, i koji je za 'Blic' ekskluzivno pripremio dr Novak Popović, oslanja se najvećim delom na knjigu 'Osvajanje zemlje' ruskog autora I.K.Lebedeva iz 1948. godine, a manjim delom na noviju literaturu i baze podataka o vremenu, događajima i akterima o kojima je reč.
Na svom putu Herodot nam otkriva narode, koji prethodno nisu bili poznati kao i nove geografske nazive krajeva i reka. On detaljno opisuje običaje Skita – jednog od naroda koji se izgubio u tami istorije -, ali nam ništa ne kaže o njihovim visokim umetničkim tvorevinama kojima se danas možemo diviti u velikim evropskim muzejima. Herodot piše o Skitima-nomadima i Skitima-ratarima. I jedni i drugi bili su hrabri, dobrodušni, veseli, ali skloni neumerenosti i provodima. O Skitima izveštavaju i drugi putopisci posle Herodota, a najnovija istraživanja, koja su upravo u toku, pokazuju da su Skiti živeli i u predelima Azije. Dalje severno od Skitije, kaže Herodot, žive Sarmati. On skoro tačno opisuje veličinu Crnog mora, Propontide, Azovskog mora i Bosfora. U Crno more ulivaju se reke Istr (Dunav), Boristen (Dnjepar) i Tanais (Don). Odatle se Herodot vratio u Grčku.Zapisi o putovanjima Platona, pod nazivom ‘’Put oko sveta’’, nažalost nisu sačuvani. Jedino znamo da je Platon bio u Egiptu, Italiji i Siciliji.
Piteja, Grk iz Marselja, posle Herodota, bio je najistaknutiji antički putnik. Rodio se u feničanskoj koloniji Marselju, Piteja je nastavio tradiciju pomorskih putovanja Feničana. On je, nakon prolaza kroz Melkartove stubove (Gibraltar), na jednom brodu 314. godine p.n.e. plovio po severnom delu Atlantskog okeana. Pošto je ispitao atlantske obale Iberijskog poluostrva i keltske zemlje, Piteja je uplovio u burni moreuz Lamanš i dospeo do obale Engleske, koju je, zbog krečnjačkih stena, nazvao Albion (Belo ostrvo). On je obišao mnoga mesta ostrva i stupao u vezu sa stanovnicima, za koje piše da se odlikuju dobrodušnošću, poštenjem i umerenošću; prodavali su kalaj trgovcima iz dalekih zemalja.
Od svih putnika predhrišćanskog doba, Piteja je najdalje plovio na sever. Na prvom putovanju, pod nazivom ‘’Opis okeana’’, on je severno od Škotske otkrio Arkadska ostrva i otišao tako daleko na sever gde ‘’leti noć nije trajala više od dva sata’’. Po Severnom moru Piteja je plovio šest dana i naišao na zemlju koju je nazvao Tule (naučnici nisu mogli utvrditi o kojoj se zemlji radi, ali pretpostavljaju da je to bila Norveška ili Island). On se vratio nakon što je ustanovio da se dalje na sever ne može ploviti, jer ‘’dalje nije bilo ni mora, ni zemlje, ni vazduha’’. Smatra se da je Pitaja na svom putu na sever naišao na zaleđene predele severnog mora i guste magle, koji su sprečili dalju plovidbu u tom pravcu. Drugo putovanje, pod nazivom ‘’Period’’, Piteja je preduzeo takođe na sever Evrope, ali prošavši kroz Lamanš, on se nije uputio prema Severnom ledenom moru, nego kroz moreuz Zund u Baltičko more. Ispitujući južne obale tog mora, Piteja je naišao na ušće velike reke koju je nazvao Tans (verovatno Visla). Piteja nam na svojoj geograskoj karti otkriva i narode i zemlje na koje je naišao: Teutone i Gutone kao i severne delove Skitije, koju je Herodot prethodno opisao i naznačio da se nalazi daleko na jugu Evrope između Kaspiskog i Crnog mora. Sumirajući prethodna putovanja po Sredozemlju kao i Herodotove opise obala Kaspiskog i Crnog mora, Pitejina putovanja skoro da zaokružuju jednu celinu, jer su do tog perioda, osim Skandinavije, današnje ruske obale Severnog ledenog mora i Urala, istražene sve linije koje označavaju Evropski kontinent. Veliki moreplovac Piteja - bio je i sjajan naučnik. On je prvi dokazao mesečev uticaj na plimu i oseku kao i to da se Polarna zvezda na nalazi iznad samog Severnog pola, što je kasnije potvrđeno.
Pohodi Aleksandra Makedonskog (356-323 p.n.e.) doprineli su proširenju geografskih vidika i znanja antičkih Grka. Posebno su značajni njegovi pohodi na istok u Indiju. Došavši do planinskih masiva Himalaja, Aleksandar je smatrao da je došao na kraj nastanjenog sveta jer je dalje napredovanje bilo nemoguće. Pored toga što je tadašnjim Grcima otkrio predele i narode daleke Persije i Indije, Aleksandar je otpremao i pomorske naučne ekspedicije za istraživanje novih zemalja. U knjizi ‘’Istorija Indije’’ grčkog istoričara Flavija Arijana opisana je ekspedicija, koju je Aleksandar poslao da ispita morsku obalu Indijskog okeana od ušća reke Ind do ušća reke Eufrat u Persijskom zalivu. nasataviće se
