Izvor: Politika, 06.Okt.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Zaštićeni stanari i u Evropi
Korisnici stanova u privatnom vlasništvu sada se nalaze ni na nebu ni na zemlji. Nezaštićeni od države u neizvesnosti iščekuju zakon o denacionalizaciji, koji predviđa vraćanje imovine bivšim vlasnicima u naturi. Budući da takvih vlasnika ima više od 10.000, oni strepe da će usvajanjem ovog zakona ostati na ulici. Opštinski organi uprave koji su, po Zakonu o stanovanju, bili obavezni da reše pitanje takozvanih zaštićenih stanara, nisu se mnogo angažovali da reše to egzistencijalno >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << pitanje ljudi koji u privatnim stanovima žive nekoliko decenija. A u pojedinim stanovima odrasta i četvrta generacija. U glavnim centralnim opštinama u Beogradu obezbeđeno je samo 80 stanova za raseljavanje stanara u skladu sa Zakonom o stanovanju, koji je donet pre petnaest godina.
Većina vlasnika privatnih stanova smatra da zaštita stanara predstavlja recidiv socijalizma, to jest da te pojave nema u zemljama tržišne privrede.
Međutim, kako tvrdi Vlastimir Dedović, predsednik Udruženja korisnika stanova u privatnom vlasništvu, mnoge zapadnoevropske zemlje imaju poseban režim zaštite stanara starosedelaca od pre Drugog svetskog rata, kao i njihovih potomaka. U razvijenijim zemljama Evropske unije postoji nasledno stanarsko pravo. Na primer izvesna gospođa (ime poznato redakciji) član je jedne od najuglednijih danskih porodica industrijalaca i brodovlasnika. Stanuje u porodičnoj vili u elitnom delu Kopenhagena. Na prvom spratu vile stanuje "zaštićeni stanar" koji ima nasledno stanarsko pravo. Ova gospođa iz Kopenhagena ima dvoje dece i četvoro unučadi i veoma bi joj odgovaralo da neko od njene dece stanuje sa njom u porodičnoj vili. Međutim, stanari sa prvog sprata ne žele da napuste vilu i elitni kraj u kome stanuju, čak ni pod uslovom da im obezbedi isti takav stan u nekom drugom rezidencijalnom kraju Kopenhagena. Zakon je u potpunosti na njihovoj strani, a gospođa to prihvata kao stanje stvari koje se mora poštovati.
U Francuskoj se na ovakve stanove i njihove stanare – ima ih 460.000 – primenjuje zakon od 1. septembra 1948. godine kojim je ustanovljeno nasledno stanarsko pravo, a stanarinu određuje država. U Danskoj je isti slučaj. Merama poreske politike takvim stanarima omogućen je otkup po cenama koje su znatno ispod tržišnih. U Sjedinjenim Američkim Državama, takođe, postoji kategorija "zaštićenih stanara" koji se uglavnom vezuju za dužinu stanovanja u istom stanu.
Postoji još jedna zagonetka u vezi sa korisnicima stanova u privatnom vlasništvu. Mnogima od njih je nejasno na osnovu kojeg parametra ili po kom koeficijentu država određuje cenu zakupnine koja se povećava dva puta godišnje, odnosno na svakih šest meseci. Na osnovu čega se povećava zakupnina nismo uspeli da saznamo ni u Ministarstvu za finansije, koje je zaduženo za ovu oblast. "Zaštićeni stanari" koji su u obavezi da plaćaju zakupninu izračunatu na bazi ovog koeficijenta tvrde, da im po tom osnovu stanarina enormno raste.
Kako ističe Dedović stanarina u zemljama Zapada je tržišna kategorija, ali samo u principu, jer zakoni o stanovanju u tim zemljama predviđaju da ona mora biti u funkciji brojnih elemenata: visine prosečne nadnice, načina na koji je vlasnik stekao stan (izgradnja sopstvenim sredstvima, izgradnja uz povoljni kredit ili i otkup opštinskog stana...), dužine stanovanja stanara u dotičnom stanu (posle izvesnog vremena stanarina se može samo indeksirati rastom cena) i tako dalje.
Pored ovih posrednih mera, država zadržava pravo da u određenim periodima i u određenim regionima direktno utiče na visinu stanarine kada smatra da bi moglo doći do njihovog prekomernog rasta usled velike neravnoteže između ponude i tražnje stanova. Ovakve intervencije su česte, kako u zemljama Evropske unije, tako i u SAD. U Francuskoj su, na primer, niz godina dekretom maksimirane kirije u jednom pariskom regionu. U SAD, zemlji koja se smatra šampionom ekonomskog liberalizma, kontrola stanarina se primenjuje u Njujorku, San Francisku i Vašingtonu, i nekim manjim gradovima, kao što su Santa Monika i Zapadni Holivud.
Dedović objašnjava da su razlozi za mešanje države u odnose između stanara i vlasnika brojni, ali pretežu oni ekonomske prirode. Smatra se da između troškova stanovanja i prosečne nadnice mora da postoji određen odnos. To je u većini evropskih zemalja oko 20 odsto od prihoda prosečnog domaćinstva. Porast stanarina automatski izaziva pritisak na porast nadnica, samim tim se povećavaju troškovi privređivanja u datoj zemlji što ima za posledicu smanjenje njene konkurentske pozicije na globalnom tržištu. Štiteći interese stanara država u stvari štiti makroekonomsku stabilnost svoje privrede i interese čitave zemlje.
U zemljama Evropske unije nezamislivo je da vlasnik traži od države da mu dodeli stan zato što su stanarine blokirane ili zato što u njegovom stanu živi stanar sa naslednim stanarskim pravom. S druge strane, "zaštićeni stanari" u Srbiji su u nepovoljnijem položaju u odnosu na stanare u evropskim zemljama, jer su godinama plaćali stambeni doprinos koji ne postoji u zemljama tržišne privrede. Samo se državni stanovi finansiraju iz budžeta što je bitno različito, ističu u Udruženju korisnika stanova u privatnom vlasništvu.
--------------------------------------------------------------------------
Kako raste kirija
Iako izgleda da nikome nije poznato na koji se način određuje taj famozni koeficijent po kome im se određuje kirija, zaštićeni stanari su prinuđeni da na svakih šest meseci kako znaju nabavljaju "Službeni glasnik" Republike Srbije, u njemu pronalaze te sitno ispisane brojke, da bi onda na osnovu posebne matematičke formule (koeficijent, puta bodovi za stan, puta kvadratura) izračunavali kolika će im biti kirija u narednom polugođu.
Ovi stanari su, naravno, već poodavno primetili da koeficijent samo "raste li raste", i to neviđenom brzinom. Za poslednje tri godine se udvostručio, a za poslednjih sedam povećao se čak 20 puta.
Evo i dokaza: koeficijent za period jul – decembar 2000. godine iznosio je 0,0054633, a za period jul – decembar 2007. iznosi 0,1025774. To je skoro 20 puta više, a toliko je viša sadašnja kirija u odnosu na onu od pre sedam godina.
[objavljeno: ]
