Izvor: Politika, 19.Nov.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Srbija ubedljivo na evropskom začelju
U 25 članica Evropske unije prosečan bruto domaći proizvod po stanovniku 2003. bio je 21,7 hiljada evra, a kod nas svega 2.400
Srbija je ubedljivo na začelju Evrope ne samo po bruto domaćem proizvodu po stanovniku (BDP) već i po paritetu kupovne moći njenih građana (PPP). Do ovog nimalo pohvalnog zaključka došli su istraživači biltena "Makroekonomske analize i trendovi" Ekonomskog instituta (Dragi Stojiljković, Miroslav Janković i Tatjana Stanojević-Miladinović) >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << na osnovu uporedivih nivoa cena Slovenije i EU, s jedne strane, i procenjenog nivoa cena kod nas u odnosu na Sloveniju, s druge.
Iako je reč o veoma stručnoj i dosta komplikovanoj metodološkoj i ekonomskoj računici, stručnjaci MAT-a su do posredne procene pariteta kupovne moći (PPP), odnosno komparativnog nivoa cena i BDP Srbije prema 25 zemalja EU u 2003. godini, došli jednostavnim upoređivanjem cena.
Prema rezultatima Evropskog programa poređenja, nivo cena u Sloveniji iznosio je 75,3 odsto proseka za 25 zemalja EU. Pošto je nivo cena Srbije bio 66,7 procenata slovenačkih, proističe da je naš procenjeni nivo cena prema proseku EU–25 iznosio svega 50,3 odsto.
Tu računicu dokazuje i kretanje deviznog kursa. Prosečan godišnji zvanični devizni kurs u 2003. godini iznosio je 65,06 dinara za evro. Prema tome, imajući u vidu procenjeni komparativni nivo cena, paritet kupovne moći u Srbiji te godine bio je 32,72 dinara za PPS. Otuda i zaključak istraživača da je kupovna moć dinara u odnosu na PPS dva puta veća u odnosu na zvanični devizni kurs dinara prema evru.
Ukupan BDP EU u evrima (preračunat prema zvaničnom deviznom kursu) i u PPS-u (prema paritetima kupovne moći) nominalno je jednak, ali su nacionalni kolač svake pojedinačne zemlje i PPS-u nominalno različiti. Tako je u 2003. godini ukupan BDP EU iznosio 9.953,3 milijardi evra, odnosno PPS-a, a prosečan BDP po stanovniku 21,7 hiljada evra, odnosno PPS-a.
Dotle je bruto domaći proizvod Srbije te godine bio 1.171,6 milijardi dinara, odnosno 155,5 hiljada dinara po stanovniku. Preračunom prema prosečnom zvaničnom kursu evra BDP Srbije u bio je 18,0 milijardi evra, odnosno 2,4 hiljade evra po stanovniku.
Na osnovu procenjenog komparativnog nivoa cena u Srbiji prema EU–25 procenjen je i BDP prema PPP-u, koji je u 2003. godini iznosio 35,8 milijardi PPS, odnosno 4,8 hiljada PPS po stanovniku. To je svega 22 procenta u odnosu na prosek EU–25.
Iako je komparativni nivo cena u Srbiji viši jedino u odnosu na Slovačku, Letoniju, Litvaniju i Poljsku, mi i dalje spadamo u zemlje sa najnižim nivoom cena.
Rang zemalja po nivou BDP-a po stanovniku obračunat prema PPP-u i prema zvaničnom deviznom kursu je približno isti, ali su razlike u nivou manje u slučaju preračuna prema PPP-u. Tako su i razlike nivoa GDP-a po stanovniku Srbije u odnosu na razvijenije zemlje manje prema obračunu zasnovanom na PPP-u nego prema obračunu zasnovanom na zvaničnom deviznom kursu. Na primer, BDP po stanovniku Slovenije veći je 5,2 puta od Srbije, a prema PPP 3,5 puta.
U 2004. godini prosečni nivo GDP-a po stanovniku Evropske unije prema PPP-u viši je 4,2 puta u odnosu na Srbiju, što je nešto niže u odnosu na 2003. godinu.
Da li se u međuvremenu nešto promenilo nabolje? Stojan Stamenković, urednik MAT-a, smatra da smo se zahvaljujući solidnim stopama privrednog rasta malo pomerili naviše, ali nikako iznad četvrtine onoga što EU danas ima. Preostaju nam, dakle, mnoge godine za trčanje do, možda, nedostižnog proseka EU.
-----------------------------------------------------------
Šta je PPS
Prosečan paritet kupovne moći (PPP) EU iskazuje se u fiktivnoj zajedničkoj valutnoj jedinici koja se naziva standard kupovne moći (Purchasing Power Standard) ili – PPS. Tim pokazateljom se iskazuje obim ekonomske moći za svaku zemlju EU. Do njega se dolazi deljenjem originalne vrednosti tog kolača u nacionalnoj valuti sa odgovarajućim paritetima kupovne moći. Zato se za jedan PPS u svim zemljama kupuje ista prosečna količina proizvoda ili usluga, ali za njih je potreban različit iznos nacionalne valute, zavisno od nacionalnog nivoa cena. To važi i za one zemlje EU u kojima je evro nacionalna valuta.
Slobodan Kostić
[objavljeno: 19.11.2006.]
