Izvor: Politika, 13.Nov.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Od lule do mašine
Paraćinska staklara nikla je na zgarištu bivše Minhove fabrike vunenih tkanina
Srpska fabrika stakla u Paraćinu, najveći srpski proizvođač ambalažnog i trgovačkog stakla, proslavila je u petak sto godina rada.
Ova fabrika je, kao akcionarsko društvo, osnovana davne 1906. godine, a. tokom sto godina rada staklara je promenila više domaćih i stranih vlasnika, od kojih je, prema podacima Agencije za privatizaciju, poslednji postao bugarski "Rubin" a. d. >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika <<
Paraćinska fabrika je nikla na zgarištu bivše Minhove fabrike vunenih tkanina. Prva peć je imala 14 lonaca i bila je ručne proizvodnje, a za njom je radilo 350 zaposlenih. Tokom godina, polako je rasla i osavremenjivala se. Od proizvodnje šupljeg i presovanog stakla, prešla je na proizvodnju kristala, širila je asortiman i poboljšavala kvalitet, da bi 1950. godine prvi put bio uveden pogon za automatsku izradu boca i tegli čime je u proizvodnji stakla izbačena lula kao neophodna alatka. Fabrika je imala svoje uspone i padove, preživela je balkanske ratove kad je radila smanjenim kapacitetom, tokom Prvog svetskog rata nije radila, kao ni pred kraj Drugog. Srpska fabrika stakla najbolje je poslovala 1934. godine, a danas je poznata u svetu po proizvodnji bojenog kristala koji predstavlja i srpsku robnu marku.
Staklo je vrsta čvrste "tečnosti" i kad je istopljeno slično je vosku. U ručnoj izradi stakla otopljena masa se oblikuje duvanjem kroz naročitu dugu uzanu cev. Duvač može da oblikuje pojedinačne komade u komplikovane oblike i pokretom cevi kroz koju duva pravi posuđe ili suvenire. Svaki komad ovako napravljen originalan je i unikatan.
Prirodno staklo poznato je još od davnina, posebno Egipat, gde su nađeni brojni predmeti od stakla, ostaci radionica sa kalupima i delovima peći za topljenje ove materije, veće količine posuđa za kozmetička sredstva i razni stakleni nakit, naročito ogrlice, koje su korišćene u robnoj razmeni.
Razvijenu proizvodnju imali su i Feničani, Asirci i Palestinci. Tokom vekova, centar proizvodnje stakla premešta se u Rim, a odakle se ova veština širi, zahvaljujući provincijama. Od stakla su izrađivani ukrasni predmeti i nakit, posuđe za kozmetiku, a u domaćinstvu ono zamenjuje deo posuđa koji je ranije rađen od keramike i metala.
Padom Rimske imperije 476. godine, centar proizvodnje stakla je premešten u Vizantiju, a u 12. veku primat je držala Sirija. U 14. veku najbolje staklo su pravili Turci, a zatim vodeću ulogu u proizvodnji stakla preuzimaju Francuska i Engleska, a od 15. do 17. veka na glasu je venecijansko staklo. Na ovim ostrvima se i dan-danas na starinski i tradicionalan način proizvodi ukrasno staklo visoke umetničke vrednosti – bojeno i slikano staklo za prozore, za ogledala i lustere, nakit, razne ukrasne figurice. Brojni turisti koji posećuju Veneciju ne zaboravljaju da obiđu duvače stakla na ostrvu Murano.
D. Stojanović
[objavljeno: 13.11.2006.]
