Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 02.Jul.2009, 12:06   (ažurirano 02.Apr.2020.)

NBS obeležava 125 godina postojanja

BEOGRAD - Narodna banka Srbije obeležava danas 125. godišnjicu postojanja, na dan kada je 1884. godine počela da posluje Privilegovana narodna banka Kraljevine Srbije.

Prva nacionalna banka u Srba bila je akcionarsko društvo osnovano isključivo domaćim kapitalom, a raspisani iznos za prikupljanje osnivačkog uloga bio je tadašnjih 20 miliona dinara u zlatu.

Banka je bila organizovana po ugledu na Belgijsku narodnu banku, koja je u to vreme važila za obrazac savremenog >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << organizovanja bankarske institucije.

Koncepcija centralne banke

U periodu osnivanja bilo je razmimoilaženja između države i trgovaca oko koncepcije centralne banke, jer su kralj Milan Obrenović i njegov naprednjački ministar finansija Čedomilj Mijatović smatrali da centralna banka odmah treba da dovede u Srbiju i svež kapital iz inostranstva.

Međutim, domaći trgovci, okupljeni u Trgovačkom društvu, bili su zagovornici narodne banke kao akcionarske kuće koja će biti osnovana isključivo domaćim kapitalom, što je i učinjeno, a za upis akcija vladalo je ogromno interesovanje.

Formirani su zbor akcionara, glavni odbor, upravni odbor, nadzorni odbor i eskontni odbor i ustanovljene funkcije guvernera i viceguvernera, a prvi guverner bio je Aleksa Spasić, do tada ministar bez portfelja.

U prvo vreme Narodna banka Kraljevine Srbije bila je smeštena u Knez Mihailovoj ulici, a zatim je premeštena u namenski podignuto zdanje u Ulici kralja Petra, u kome se nalazi i danas.

Posle Prvog svetskog rata i ujedinjenja dela južnih Slovena Privilegovana narodna banka Kraljevine Srbije prerasla je, prema zakonu od 26. januara 1920. godine, u Narodnu banku Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i pod tim imenom preuzela poslove na celoj teritoriji kraljevine.

Pod kontrolom države

Iako je osnovana kao privilegovana privatna akcionarska ustanova, poslovanje banke se odvijalo pod stalnom kontrolom države.

Do 1920. godine, kada je njena teritorijalna nadležnost proširena, zakonodavac je banku smatrao samo kreditnom ustanovom, a od 1931 godine, poverena joj je kao prva funkcija monetarna politika, a kao druga kreditna politika.

Prvi i najvažniji zadatak banke, koja u skladu sa promenom imena države od 1929. godine nosi naziv Narodna banka Kraljevine Jugoslavije, postaje staranje o novcu i održavanje njegove stabilnosti.

Za vreme Drugog svetskog rata, od aprila 1941. do oktobra 1944. godine, banka je obavljala poslove iz svog predstavništva u Londonu, a u septembru 1946. godine je nacionalizovana i od tada je obavljala funkcije pod imenom Narodna banka Jugoslavije.

Zakonom za sprovođenje Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora, koji je stupio na snagu 4. februara 2003. godine, Narodna banka Jugoslavije nastavlja i dalje da radi kao organ države Srbije.

Zakonom o Narodnoj banci Srbije, koji je stupio na snagu 19. jula 2003. godine, utvrđeni su položaj, organizacija, ovlašćenja i funkcije Narodne banke Srbije.

Guverneri

Od osnivanja do danas, Narodna banka imala je 28 guvernera, od kojih su dvojica birana u dva mandata. Đorđe Vajfert je bio guverner od 1890. do 1902. i od 1912. do 1926. godine, a i aktuelni guverner Radovan Jelašić je u drugom mandatu.

Na čelu srpske centralne banka bila je i jedna žena - Kori Udovički, od 23. jula 2003. do 25. februara 2004. godine.

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...