Izvor: Blic, 21.Jul.2014, 18:45 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Istina o Mehmed-paši Sokoloviću
Za priču o Mehmed-paši Sokoloviću, koji je sa funkcije velikog vezira zbog srpskog porekla presudno uticao na obnovu Srpske patrijaršije, nema dokaza.
Ime velikog vezira Mehmed-paše Sokolovića u istoriji hrišćanskih crkava na Balkanu pamti se po nečemu drugom... Prva vest o obnovljenoj samostalnosti Srpske patrijaršije i njenom starešini patrijarhu Makariju pominje se u pogovoru Psaltira štampanog u Mileševi 4. novembra 1557.
- U jednoj turskoj poreskoj knjizi >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << iz sredine 17. veka postoji zabeleška u kojoj se navodi da je Srpsku patrijaršiju stvorio veliki vezir. Ako je ona obnovljena 1557. godine, onda je to bilo u vreme kada je veliki vezir bio Rustem-paša (1555-1561) - kaže istoričar dr Nebojša Šuletić, docent na Filozofskom fakultetu u Beogradu.
Odveden u 18. godini
Mehmed-paša Sokolović rođen je kao Bajica u selu Sokolovići kraj Ruda oko 1505. Sa 18 godina odveden je u jedrenski saraj, gde su se obučavali budući dvorski paževi. Dobio je ime Mehmed. Bio je komandant turske ratne mornarice, zapovednik vojske u mnogim bitkama. Sulejman Veličanstveni ga proglašava za velikog vezira 28. juna 1565. Sulejman potom umire i sledi 14 godina suštinske vladavine Mehmed-paše: za vreme Selima II, kao i prve godine vladavine Murata III. Sokolovića je ubio nožem nekakav ludi derviš 1579. Sahranjen je u Carigradu.
Za postavljanje Makarija (Sokolovića) za patrijarha bila je potrebna saglasnost osmanske vlasti. Mehmed-paša Sokolović je u to vreme bio visoki činovnik carstva, ali je malo verovatno da je obnova Srpske patrijaršije predstavljala izraz naklonosti prema srpskom narodu. Takođe, nigde nema dokaza da su njih dvojica, kako se negde navodi, bili braća, čak ni dalji rođaci.
- U osvajanje Ugarske su bila uložena velika materijalna sredstva. Posle nekoliko decenija borbi protiv Osmanlija, Ugarska je bila i demografski i privredno devastirana zemlja. Izgradnja i finansiranje upravnog i odbrambenog sistema u Budimskom ejaletu, koji je stvoren 1541, finansijski su preopteretili sultanovu blagajnu. Da bi očuvale ekonomsku i političku stabilnost države, osmanske vlasti su morale da pronađu nove izvore poreskih prihoda, a integrisanje srpske crkve u osmanski poreski sistem nesumnjivo je bio deo tih napora - dodaje dr Šuletić.
“Srpski patrijarsi su bili dužni da plaćaju 100.000 aspri godišnje, isto toliko i na ime takse za izdavanje berata (ukaza) prilikom svog postavljenja i kod smene sultana. Makarije je u prvoj godini morao da uplati u državnu blagajnu oko 3.350 venecijanskih zlatnih dukata“, piše istoričar Vojin Dabić.
Mehmed-paša Sokolović sagradio je česmu na Kalemegdanu
Mletački dukat imao je masu od 3,5 grama zlata finoće 23,5 karata, pa se može zaključiti da je srpski patrijarh u prvoj godini svoje crkvene uprave sultanovoj blagajni predao oko 12 kilograma najfinijeg zlata. Zauzvrat, srpskom patrijarhu je bilo zagarantovano pravo da obavlja versku službu, postavlja episkope i nesmetano prikuplja dažbine od podređenog sveštenstva i vernika.
Ubrzo po dolasku Mehmed-paše Sokolovića na položaj velikog vezira, pravoslavna crkva doživela je još jedan udarac. U prvim godinama vladavine Selima II (1566-1574) doneta je odluka o konfiskaciji svih manastirskih i crkvenih imanja.
- Pravoslavno sveštenstvo je trebalo da plati državi taksu za svaku jedinicu obradive površine koju su koristili pravoslavni monasi - objašnjava dr Šuletić.
“Ako kaluđeri ne bi uspeli da prikupe potrebna sredstva, Turci bi manastire i njihova imanja oduzimali i prodavali. Takvu sudbinu doživeli su i oni već odavno napušteni i porušeni manastiri”, piše istoričar Aleksandar Fotić. Ni svetogorski manastiri nisu bili izuzeti od prodaje, a Fotić piše i kako su veliki i bogatiji manastiri zalagali preostale dragocenosti ili uz pomoć novih ktitora nekako uspevali da otkupe najveći deo svojih poseda.
Velika nesreća
“...Godine 1568/69. tada je bila velika nesreća zbog Mehmed-paše i cara Selima. Prodali su hrišćanske crkve, i bio je veliki progon i nesreća kakva nije bila od veka”, pronalazi se u jednom letopisu kako je stvari video srpski monah, savremenik Mehmed-paše Sokolovića.
Najčitanije SADA:
