Izvor: RTS, 10.Maj.2009, 09:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Vremeplov (10. maj)
Na današnji dan spaljene mošti Svetog Save na Vračaru. Osnovan Narodni muzej u Beogradu. Svetski dan majki.
Na današnji dan 1594. godine spaljene mošti Svetog Save na Vračaru u Beogradu. Telo Svetog Save, jednog od tvoraca srpske srednjovekovne države, osnivača srpske crkve, začetnika srpske književnosti i najmlađeg sina velikog srpskog župana Stefana Nemanje, počivalo je od 1237. godine u Mileševi. >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << Spaljivanju moštiju, 359 godina posle njegove smrti, prethodio je ustanak Srba u Banatu pod episkopom banatskim Svetim Teodorom Vršačkim, u kojem su ustanici nosili ikone Svetog Save. Turski sultan Muhamed III naredio je Sinan - paši da po svaku cenu uguši pobunu Srba. Sinan-paša je, znajući da se na grobu Svetog Save u Mileševi okupljaju ne samo pravoslavci već i Turci verujući u isceljenje, naredio je da se kovčeg donese u Beograd i tu javno spali. Turci su proneli kovčeg iz Mileševe kroz celu Srbiju, sve do pred Beograd, na polje Vračarevo, kako bi Srbi sa obe strane Dunava videli čin spaljivanja. Spaljivanjem moštiju Svetog Save Turci su želeli da unište njegov kult, potisnu hrišćanstvo i unište simbol srpske tradicije i istorije. Mošti su spaljene, ali je Svetosavlje nadživelo tursko ropstvo.
Aktom Popečiteljstva prosveštenija Srbije, koji je potpisao načelnik Popečiteljstva, pisac Jovan Sterija Popović 1844. godine osnovan Narodni muzej u Beogradu. Rad na prikupljanju starina otpočeo je mnogo ranije. Godine 1842, u Srbiji je upućen poziv da narod prikuplja značajne starine, koje su se čuvale u tadašnjem Popečiteljstvu finansija. Zahvaljujući tome, već na početku rada Narodni muzej je raspolagao kolekcijom vrednih knjiga, retkog oružja, starog novca i slika. Briga o Muzeju poverena je Društvu srpske slovesnosti, a smešten je u Kapetan - Mišinom zdanju. Zgrada u kojoj se danas nalazi Narodni muzej podignuta je 1903. godine, po projektu Andre Stevanovića i Nikole Nestorovića. U fondovima muzeja nalazi se oko tri stotine hiljada muzejskih predmeta, od kojih je najvredniji rukopis Miroslavljevo jevanđelje.
1847.
- Rođen Joca Savić, pozorišni glumac i reditelj
(Novi Bečej, 10. 05. 1847 - Minhen, 07. 05. 1915)
1854.
- Umro Konstantin Bogdanović, političar, publicista i književni kritičar
(Ruma, 14. 03. 1811 - Novi Sad, 10. 05. 1854)
1864.
- Donet prvi vojno-sudski zakon u Srbiji
1871.
- U Frankfurtu na Majni potpisan mirovni sporazum o završetku Francusko - pruskog rata
1873.
- Umro Laza Telečki, pozorišni glumac i reditelj
(Kumani, 23. 07. 1839 - Novi Sad, 10. 05. 1873)
1889.
- Umro Mihail Jefgrafovič Saltikov - Ščedrin, ruski književnik
(Spas-Ugol, 27. 01. 1826 - Petrograd, 10. 05. 1889)
1895.
- Osnovano Društvo za podizanje hrama Svetog Save na Vračaru, za prvog predsednika
izabran mitropolit srpski Mihailo
1899.
- Rođen Fred Aster (Frederik Austerlic), američki igrač i filmski glumac
(Omaha, 10. 05. 1899 - Holivud, 22. 06. 1997)
1904.
- Umro Henri Morton Stenli, engleski novinar i istraživač
(Vels, 10. 06. 1841 - London, 10. 05. 1904)
1922.
- Rođen Miodrag Protić, slikar
(Vrnjačka Banja, 10. 05. 1922)
1923.
- Kraljevina SHS i Grčka sklopile Konvenciju o osnivanju "slobodne zone" u Solunu
1933.
- Nacisti spalili preko 25 hiljada knjiga "dekadentnih" pisaca pred zgradom Rajhstaga u Berlinu
1939.
- Osvećeni temelji Hrama Svetog Save na Vračaru
1939.
- Rođen dr Vlajko Brajić, profesor Pravnog fakulteta u Beogradu, akademik
(Lipovo, 10. 05. 1939 - Beograd, 01. 10. 2004)
1940.
- Nemačka napala Belgiju, Holandiju i Luksemburg u Drugom svetskom ratu
1946.
- Rođen Marko Nicović, advokat, načelnik Uprave za suzbijanje kriminaliteta SUP-a Beograd,
predsednik Svetske karate konfederacije, direktor Borda međunarodne policije za narkotike
(Kolašin, 10. 05. 1946)
1958.
- Rođen Vladimir Divljan, kompozitor, gitarista i pevač grupe "Idoli"
(Beograd, 10. 05. 1958)
1977.
- Umrla Džoan Kraford (Lusil Leser), američka filmska glumica, dobitnica "Oskar"-a
(San Antonio, 23. 03. 1908 - Njujork, 10. 05. 1977)
1979.
- Umrla Ita Rina (Italina - Ida Kravanja), filmska glumica
(Divača, 07. 07. 1907 - Budva, 10. 05. 1979)
Ita Rina je bila prva naša filmska zvezda koja je stekla međunarodnu slavu. Svoj debi imala je već sa 20 godina u filmovima "Dvoje ispod nebeskog svoda" i "Poslednja večera". Njenu lepotu zapazio je nemački filmski producent Ostermajer, koji je poziva u Berlin na probna snimanja. Tamo je 1926. snimila prvi film "Šta deca kriju od roditelja", a zatim je u Nemačkoj i Čehoslovačkoj snimila još desetak filmova, među kojima su najznačajniji "Erotikon" Gustava Mahatija i "A život teče dalje" sa Zvonimirom Rogozom. Odbijala je pozive da ode u Holivud. Pred rat je snimila filmove "Centrala Rio", "Velovi strasti", "Sramota" i "Fantom Durmitora", a zatim se udala za beogradskog inženjera Miodraga Đorđevića i postala Tamara
Đorđević. Na platnu se pojavila ponovo tek 1960. godine u filmu Veljka Bulajića "Rat". Poslednje godine života provela je u Budvi, gde je i preminula.
Fond Programskog arhiva:
- Ita Rina - kao učesnik: TG - 3307, TG - 3291
1992.
- Umro Sergej Obrascov, pozorišni glumac i reditelj, lutkarski animator
(Moskva, 22. 06. 1901 - Moskva, 10. 05. 1992)
1997.
- Katastrofalni zemljotres u Iranu
