Izvor: Politika, 01.Feb.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Devet decenija od pobune mornara u Boki
Prvog februara 1918. godine, tačno u podne, na oklopnom krstašu „Sankt Georg”, usidrenom u tivatskom zalivu, podignuta je crvena zastava
Tivat – Povodom obeležavanja devedesete godišnjice Pobune mornara u Boki juče je u Pomorskom muzeju Crne Gore u Kotoru otvoreno muzejsko odeljenje posvećeno ovom važnom događaju u istoriji Boke. Predsednik filatelista Crne Gore Tomo Katurić je u porodičnoj kafani u Kamenarima, koja se svojevremeno zvala „Šumadija”, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << predstavio prigodnu kovertu i poštanski pečat, a na spomen-obeležje u Đenovićima i „plavoj grobnici” u tivatskom zalivu položeni su venci.
U smiraj Oktobarske revolucije i u jeku Prvog svetskog rata, 1. februara 1918. godine tačno u podne dizanjem crvene zastave na oklopnom krstašu „Sankt Georg”, usidrenom u tivatskom zalivu započela je pobuna mornara Austrougarske mornarice u Boki kotorskoj. Kako istorijske knjige pišu, crvene zastave podignute su uskoro i na drugim usidrenim brodovima kojih je u Boki tada bilo oko 40, a pobuni mornara priključili su se i radnici iz Đenovića i hidro baze u Kumboru. Na komandnom brodu „Sankt Georg” formiran je komitet mornara koji je istakao svoje zahteve, prekid rata separatnim mirom, poboljšanje ishrane i redovna odsustva.
Ubrzo u Boku stižu bojni brodovi, razarači i torpiljeri pa se pobunjenim mornarima postavio ultimatum o predaji 3. februara. Istog dana uhapšeno je 500 pobunjenih mornara od oko 6.000 koliko je učestvovalo u pobuni. U zatvoru je umrlo desetak mornara, u toku pobune poginulo ih je dvoje, ostali su osuđeni na dugogodišnje robije.
Četvorica mornara koji su vodili pobunu osuđena su na smrt i streljani 10. februara u Škaljarima. Na smrtnu kaznu osuđeni su Franc Raš, mornarički vodnik iz Češke, Anton Grabar, mornar iz Poreča u Istri, Jerko Šižgorić, artiljerac iz Žirja kod Šibenika i Mate Brničević, artiljerac iz Jasenice kraj Splita.
Pobuna mornara u Boki nije bila samo izraz antiratnog raspoloženja u Austrougarskoj monarhiji, već je, po izveštaju srpskog vojnog atašea u Padovi, bila „rezultat lenjinističkih ideja koje su se toliko raširile u austrougarskoj mornarici da su znatno oslabile poznatu surovu disciplinu”.
Ž. K.
[objavljeno: 02/02/2008.]
