Izvor: Politika, 03.Feb.2010, 23:31 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Muzej pod otvorenim nebom
Na brdu Hisar kod Prokuplja nalaze se ostaci starog grada, dve drevne crkve i monumentalne rimske terme
Prokuplje – Brdo Hisar kraj Prokuplja pravi je arheološki park i veliki muzej pod otvorenim nebom. Na njegovom vrhu su ostaci staroga grada, o kojem legenda kazuje da je tu stolovao Jug Bogdan, sa svojim sinovima. U podnožju su dve stare crkve i, nedavno otkrivene, monumentalne rimske terme.
Crkva Svetog Prokopija, koja potiče s kraja 9. veka >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i u kojoj se služba obavlja i danas, čuva mošti dvaju svetaca: svetog Prokopija i svetog Đorđa. Po prvome je i grad dobio ime, kada su oko 1386. godine mošti ovog ranohrišćanskog svetitelja prenete ovamo iz Niša. Do tada se, kako se pretpostavlja, današnje Prokuplje zvalo – Toplica, prema istoimenoj reci koja ga opasuje.
Crkvi, koja je inače bila trobrodna, dograđen je još po jedan brod sa severa i juga. U južnom brodu pohranjene su svečeve mošti, a zatim su vrata ka njima bila zazidana. Spolja, crkva je zadržala izgled kao da ima tri broda.
O hramu Svetog Prokopija relativno se malo zna. Arheolozi su tek 1987. godine istražili samo deo oltara, a skoro će pola veka od kada je sveštenik Tihomir S. Tanasijević napisao knjigu o njemu. Otuda raduje što se ovih dana pojavila knjiga „Crkva svetog velikomučenika Prokopija u Prokuplju". Iako obimom nevelika, ona donosi niz malo poznatih saznanja o ovoj jedinstvenoj crkvenoj građevini, ali i o Latinskoj crkvi, rimskim termama otkrivenim u porti i drugim istorijskim događanjima. Na ovom poslu srećno su se udružili arheolog Miroslava Jocić i protojerej Lazar Barać, namesnik toplički.
Knjiga nam okriva da je na mestu današnjeg hrama Svetog Prokopija bila crkva još u 4. veku. Od fresaka očuvane su samo one u kupoli naosa, među kojima je i lik jednog sveca sa čalmom na glavi, što se ne sreće u pravoslavnim crkvama. Ostaci fresaka, otkriveni ispod prekrečenih zidova, potiču iz 11. do 14. veka, dok su očuvane najstarije ikone s kraja 17. veka. Među njima je i jedna doneta iz Jerusalima, koju je crkvi darovao izvesni Danilo Ilić 1879. godine.
Ovde se čuvaju i delovi moštiju svetog Đorđa. Njih je u kovčežiću iz Sjenice doneo Savo Pešić, koji se, po oslobođenju Toplice od Turaka, doselio u selo Pretrešnju, a njegov sin Mile ih je 1880. godine predao crkvi u Prokuplju. Bilo je pokušaja da se sagradi i crkva u kojoj bi se ove mošti čuvale, ali je sve ostalo samo na dodeli lokacije.
Hram Svetog Prokopija je 9. septembra 1934. godine obeležio hiljadugodišnjicu trajanja. Svečanosti su prisustvovali tadašnji patrijarh Varnava i kralj Aleksandar Karađorđević.
U knjizi je detaljno opisana i Jug Bogdanova crkva, sazidana u 14. veku na temeljima prethodna dva hrama: rimskog iz 1. do 2. veka i vizantijskog iz 5. do 6. veka. Nju zovu i Latinska, jer je u 16. ili 17. veku služila Dubrovčanima koji su ovde imali koloniju.
D. Borisavljević
[objavljeno: 04/02/2010]
