Izvor: B92, 29.Dec.2013, 14:42 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kako smo počeli da kitimo jelke?
Na ovim prostorima Novu godinu 31. decembra slavimo od 1919. godine. Španci u ponoć jedu 12 zrna grožđa, a Brazilci se oblače u belo.
Većina čovečanstva dočekuje Novu godinu u noći između 31. decembra i 1. januara. Ovaj, jedan od najlepših praznika, ne počinje svuda istog dana. Razni narodi granicu obeležavanja protežu od decembra do maja, a i proslavlja se na različite načine.
Primera radi, sve do sredine 19. veka u našim krajevima običaj kićenja >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << jelke nije bio poznat, kaže dr Dragana Radojičić, direktorka Etnografskog instituta Srpske akademije nauka i umetnosti, piše Politika.
On se intenzivnije prihvata početkom 20. veka, sa germanskim uticajima i to u Vojvodini, gde je nemačko stanovništvo običaj kićenja jelki kao simbola Nove godine preuzelo od Rusa.
"Nova godina simboliše obnavljanje života, a koreni sežu u daleku prošlost. Nema čvrstih dokaza, ali se pretpostavlja da se prelazak iz stare u novu kalendarsku godinu obeležava unazad četiri hiljade godina. Najranije zabeležena proslava Nove godine odigrala se u Mesopotamiji i to sredinom maja", priča dr Radojičić.
U srednjem veku Nova godina se nije slavila u Evropi, jer se smatralo da je njeno obeležavanje antihrišćanskog karaktera i pagansko. U gregorijanskom kalendaru 1582. godine uvodi se proslavljanje Nove godine, što prihvataju gotovo odmah katoličke države.
"Datum početka nove godine varirao je u različitim kulturama i u različitim istorijskim epohama. Ipak, on je gotovo uvek bio povezan sa nekim prirodnim kretanjima – od kretanja nebeskih tela, zvezda i planeta (u Egiptu), do praćenja smene godišnjih doba, koje su opet bile u vezi sa položajem sunca. Egipćani su staru godinu ispraćali 15. juna, Rimljani 21. aprila, a u različitim krajevima hrišćanske Evrope datumi su išli od 25. decembra, preko 25 marta do 1 septembra. Nekada se kao početak Nove godine uzimao dan Vaskrsa, a nekada, kao na primer u Napulju, dan Blagovesti – dan začeća Hristovog", kaže dr Aleksandra Pavićević iz EI SANU.
U Rusiji je kao početak Nove godine slavljen 1. septembar sve do 1700. godine. Uvođenjem u službenu upotrebu gregorijanskog kalendara, nastavlja dr Pavićević, Jugoslavija je 1. januar kao početak Nove godine ustanovila 1919., što je značajno uticalo na izmene u običajnom životu srpskog pravoslavnog stanovništva, jer se ono do tada rukovodilo julijanskim kalendarom.
"Proslavljanje Nove godine 31. decembra je tokom komunizma bila jedna od strategija zamene religijskih praznika sekularnim. Slično se desilo i sa Đurđevdanskim urankom (6. maj), koji je zamenjen Prvomajskim urankom. Uvođenjem 29. novembra, Dana republike kao državnog praznika, a naročito sa uspostavljanjem „svinjokolja” tokom tog praznika, ozbiljno je narušen ritam božićnog posta, koji počinje 28. novembra Isto se desilo i sa uvođenjem Nove godine 31. decembra, pa je poslednja sedmica posta pretvorena u sedmicu obilatog gošćenja i proslava", kaže dr Pavićević.
Dr Dragana Radojičić dodaje – koliko naroda, toliko i običaja, a deo nemačke tradicije je danas raširen širom Evrope.
"Nemci obožavaju novogodišnji vatromet, a gradski trgovi su ukrašeni novogodišnjim ukrasima, slatkim i slanim đakonijama na tezgama, uz ciku i viku veselog stanovništva. Za dvanaest meseci sreće Španci vekovima na ponoć jedu 12 zrna grožđa. Brazilci dočekuju Novu godinu obučeni u belo, kao simbol sreće. Na čuvenoj plaži Kopakabani u ponoć se preskače sedam talasa, pale sveće u pesak i baca cveće u more. Crvene trake na vratima simbolizuju sreću i veselje Kinezima", navodi dr Radojičić.
Duga je istorija i jelke – novogodišnjeg simbola, kao i Božićnog drvceta i badnjaka. Naša sagovornica objašnjava da zeleno drvo – simbol vegetacije i novog doba koje treba da nastupi i donese svaku sreću i napredak, u evropskoj kulturi datira iz prethrišćanskog perioda.
Stablo – drvo kao čuvar, sa svetim simbolima i značenjima, poznato je starim Slovenima, kao i germanskim plemenima.
"Smatra se da utemeljitelju protestantizma Martinu Luteru treba zahvaliti što je kićenje jelke postalo lep i veseo običaj, a mala okićena jelka opisana u letopisu bermenskog ceha iz 1570. godine, bila je ukrašena orasima, perecima i papirnim cvećem. U Evropi od 17. veka polako u domove stiže ukrašavanje božićnog drvca, što na osnovu podataka, crkva sa radošću nije prihvatala", priča dr Radojičić.
