Izvor: RTS, 11.Sep.2011, 11:35 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Tajne Ukose
Na višeslojnom lokalitetu utvrđenja Ukosa kod Grad Stalaća nedavno je otkriveno 115 rimskih novčića iz 4. i 5. veka, iz perioda pre hunske invazije, i nekropola sa dva skeleta. Radovi na lokalitetu Ukosa deo su projekta multidisciplinarnog istraživanja Mojsinjskih planina.
Pre tri godine kruševački Narodni muzej počeo je nova arheološka istraživanja kilometar južno od poznatog srednjovekovnog utvrđenja, Kule Todora od Stalaća. Na višeslojnom lokalitetu utvrđenja >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << Ukosa, nedavno je otkriven skupni nalaz rimskih novčića i nekropola.
Iako se odavno znalo da na ulazu u grotlo stalaćke klisure, zaklonjeni od očiju prolaznika, postoje ostaci tvrđave, tek su temeljna arheološka istraživanja otkrila da je reč o malo poznatom ali značajnom ranovizantijskom utvrđenju, podignutom na prostoru gde se vekovima ranije živelo.
"Ustanovili smo da je to višeslojni lokalitet koji živi u kontinuitetu od starijeg gvozdenog doba, od 1000. godine pre Hrista, preko mlađeg gvozdenog doba, rane Vizantije, do srednjeg veka, perioda od devetog do jedanaestog veka", navodi arheolog prof. Dušan Rašković, viši kustos Narodnog muzeja Kruševac.
"Svaki od ova četiri perioda zaslužuje veliku pažnju. Ove godine dominantni su nalazi keltske keramike iz mlađeg gvozdenog doba, što svedoči da je ovo utvrđenje i tada živelo i bilo jedno od važnijih na području centralnog Pomoravlja."
Važno otkriće predstavlja i skupni nalaz novca, 115 kovanica iz 4. i 5. veka, iz perioda pre hunske invazije. Bilo je i manjih nalaza novčića iz ranovizantijskog perioda, doba Justinijana Prvog…
Uz pomoć meštana, arheolozi su pod bedemima utvrđenja otkrili i nekropolu sa dva skeleta.
"Primetno je da nisu svi grobovi orijentisani pravilno, tako da je možda upravo to vreme germanskog prisustva na ovom delu", smatra prof. Rašković. "Na to ukazuje i nalaz jedne langobardske fibule iz 5. veka."
Orijentacija grobova u pravcu sever-jug, govori da nije reč o hrišćanima, što, prema rečima prof. Raškovića, ostavlja prostora i za jednu, možda previše slobodnu spekulaciju: da je reč o germanskoj nekropoli pod bedemima utvrđenja.
Arheolozima u iskopavanju svesrdno pomažu meštani. Iz Grad Stalaća na lokalitetu je njih dvanaestoro i svi su radi da pomognu, kaže Miroslav Tomašević:
"Kopa se na mom imanju i ja sam ovde svaki dan. Radim već tri godine. Drago mi je što pronalazimo tako lepe stvari pare, kosture, temelje od zgrade, od kuće, od crkve, čega li. Ne znamo ni mi."
Multidisciplinarna istraživanja Mojsinjske Svete gore
Radovi na lokalitetu Ukosa deo su projekta multidisciplinarnog istraživanja Mojsinjskih planina.
To je jedan od trinaest projekata Narodnog muzeja u Kruševcu čiju je realizaciju odobrilo Ministarstvo kulture, objašnjava direktor tog muzeja mr Ljubiša Vasiljević:
"U okviru tih projekata biće ostvareni radovi na svim mogućim aspektima muzeološke delatnosti, a kada je o arheološkim istraživanjima reč, ove godine ćemo istraživati i ranovizantijski lokalitet Bedem u selu Maskare, a sredinom oktobra i praistorijski lokalitet Branik u Dedini kod Kruševca."
Nastavak istraživanja u Grad Stalaću tek predstoji jer nepristupačna kosa Mojsinjske svete gore, na kojoj je nekada bila tvrđava, krije još mnogo tajni.
U to se uverila i naša ekipa, koja je na samo 200 metara od lokaliteta Ukosa naišla na neobičnu stenu visoku oko 5 metara, za koju niko ne zna kako je, ni kada, tu dospela. Time će se verovatno, u nekom novom istraživanju, pozabaviti geolozi.
