Izvor: Politika, 15.Dec.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Šest vekova od pisanog pomena Čačka
Na svečanoj sednici Skupštine grada u četvrtak će biti uručene i decembarske nagrade Čačka za 2008. godinu
Čačak – Čitava 2008. u Čačku protiče u znaku značajnog jubileja – šest vekova od prvog pisanog pomena imena grada. Završna svečanost zakazana je za 18. decembar, kada će u velikoj dvorani Doma kulture zasedati Skupština grada. Tada će biti uručene i decembarske nagrade Čačka za 2008. godinu, prvi put od kada je ovo naselje dobilo >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << status grada. Gradska komisija za obeležavanje praznika i dodelu priznanja je, razmatrajući 23 kandidature, predložila da nagradu ponesu nekadašnji kapiteni Borca Dušan Radonjić Ćuka (fudbal) i Radmilo Mišović (košarka), zatim Branko Galić (dugogodišnji radnik „Slobode”) i Gradska biblioteka „Vladislav Petković Dis”.
Inače, Najstarije slovo o Čačku čuva se u dubrovačkom arhivu: „Dvojica dubrovačkih kurira, Pribislav i Utješen, predali su u Čačku (in Cacach) 18. decembra 1408. godine dva sudska poziva dvojici dubrovačkih građana, Marinu Lebroviću i njegovom sinu Milu. Pozvani su pred dubrovački sud zbog neizmirenih dugovanja prema poveriocima, Pavlu Gunduliću, Klementu Bodačiću i Nikoli Ranjini”, glasi deo tog dokumenta u kome je pomenut Čačak.
Prvi pouzdani podaci o urbanom životu na obali Zapadne Morave potiču od 1160. godine, kada je na presto Srbije došao Stefan Nemanja.
– Najsevernija oblast u njegovoj državi bila je šira okolina Čačka, kojom je između 1168. i 1189. godine upravljao Nemanjin brat Stracimir. Između 1186. i 1190. godine Stracimir je izgradio ili dovršio svoju zadužbinu, Bogorodicu Gradačku, ne sluteći da će taj hram u središtu Čačka, kroz vekove, čak tri puta da bude pretvaran u džamiju – kaže za naš list Miloš Timotijević, istoričar u čačanskom Narodnom muzeju.
Po dolasku Turaka, Čačak je (1476) bio selo sa deset kuća, zatim je spao na svega tri domaćinstva (1516), pa narastao u kasabu sa 118 muslimanskih porodica (1560). Tada je Hajrudin Emin Stracimirovu crkvu pretvorio u džamiju, a vek kasnije (1663) kasaba je imala čak sedam džamija, tri medrese, tri tekije, četiri mekteba, dva hana, jedan hamam i 12 dućana.
Krst na džamiju vraćen je 1718. godine kada je Čačak postao utvrđeni granični šanac Habsburga prema Osmanskom carstvu. Novi rat te dve sile (1736–1738) vratio je kasabu pod tursku kontrolu i ponovo je niklo minare u središtu naselja.
Karađorđevi ustanici su 1809. džamiju prepravili u crkvu, a kad je buna propala Turci su, četiri godine kasnije, još jednom skinuli krst. Džamija je, najzad, 1834. ponovo pretvorena u crkvu koja postaje, i danas jeste, centar varoši.
– Čačak je tek u drugoj polovini 20. veka konačno postao stabilno urbano središte, rasadnik novih ideja i sedište najznačajnijih institucija, društvenog i intelektualnog života – naglašava Timotijević.
Gvozden Otašević
[objavljeno: 16/12/2008]
