Izvor: Politika, 07.Jan.2014, 15:31 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Pravoslavni hramovi tesni za sve vernike
U Studiji tradicionalnih crkava i verskih objekata u Beogradu, prvi put su popisani i detaljno opisani molitveni objekti svih konfesija, uz procenu gde postoji potreba za podizanje novih hramova
Pravoslavcima i muslimanima nedostaje molitveni prostor u Beogradu, katoličkih bogomolja je dovoljno zapotrebe pripadnika te konfesije, a Jevreji bi mogli da zidaju obredno kupatilo u kompleksu sinagoge u Ulici maršala Birjuzova – zaključak je do koga su došle Vera Mihaljević i Jovanka >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Đorđević, arhitekte Urbanističkog zavoda Beograda, autorke Studije tradicionalnih crkava i verskih objekata u glavnom gradu.
Kako objašnjavaju za „Politiku” studijom je obuhvaćeno oko 77.000 hektara, što je površina „pokrivena” Generalnim planom Beograda. Da je ovakav dokument potreban, kaže Mihaljevićeva, potvrđuje činjenica da se 92,4 odsto građana u deset centralnih beogradskih opština izjasnilo kao verski opredeljen.
Do potrebe da se izgradnjamolitvenih objekata planira, autorke studije došle su oslanjajući se na iskustva i preporuke u prvom redu evropskihdržava.
–Ova tema do sada nije sistematski obrađivana, a verski objekti nisu tretirani kao planska kategorija. Urbanistički planovi u protekloj deceniji bilisu bez pouzdanih kriterijuma za procenu opremljenosti i pokrivenosti grada takvim građevinama. Na drugoj strani, broj inicijativa za izgradnju novih i obnovu postojećih hramova sve je veći –ističe Mihaljevićeva.
Autorke su najpre ustanovile broj vernika,oslonivšise na podatke iz popisa stanovništva.Prema popisu, pravoslavci čine 96 odsto pripadnika svih konfesija, odnosno 89 procenata ukupnog stanovništva Beograda. Druga po brojnosti je Islamska zajednica –muslimana ima oko 1,9 odsto,katolika 1,2 procenta, Jevreja 0,03, a 0,2 odsto žitelja Beograda se izjasnilokao protestanti.
– Pošle smo od opšte prihvaćenog iskustvada između pet i deset procenata pripadnika svih veroispovesti odlazi u bogomolje i da im treba obezbediti molitveni prostor. To značida veličinabogomolje treba da odgovara broju vernika, uz poštovanje jedinstvenog urbanističkog standarda (takozvani standard opsluženosti) prema kome svakom verniku u hramu treba obezbediti od 0,025 do 0,06 kvadratnih metara,što omogućava stajanje, sedenje ili klečanje. Idealno je sakralni objekat planirati na 10.000 do 12.000 vernika, ali je najbitnije da površina bogomolje odgovara broju vernika koji gravitiraju područnom hramu. Tako, na osnovu usvojenog standarda, površina bogomolje može biti od 250 do 720 kvadrata za one verske zajednice čiji je ukupan broj vernika između 3.500 i 12.000 – ističe Mihaljevićeva.
Najveći broj od šezdesetak postojećih hramova Srpske pravoslavne crkve – njih 41 ili 68 odsto – ima standard opsluženosti manji od 0,025 kvadrata, a čak 24 crkve (40 odsto) imaju standard manji od 0,015. Pet crkava, poput Svetog Marka, veličinom zadovoljava potrebe vernika.
Za crkve i zajednice koje imaju manje od 3.500 vernika primenjuje se princip pozitivne diskriminacije. Njima je dozvoljeno da planiraju objekat koji može biti veći nego što je to predviđeno standardom opsluženosti, ali da ne prelazi 210 kvadratnih metara.
Nove bogomolje moraju se uklopiti u identitet i sliku grada. Drugim rečima,one ne bi smele da ugroze pejzaže, panoramu, prostorne repere ali ni objektesimbole Beograda.
------------------------------------------------------------------------------
Zidanje uz „blagoslov” lokalne zajednice
Studija propisuje i da je potrebno da lokalna zajednica ima pozitivanstav prema inicijativi za izgradnju verskog objekta kaoi da na području na kome bi se gradiohram preovlađuju vernici te konfesije.
–Kada ne postoji dominantna koncentracija vernika u zoni sa zahtevomza izgradnju molitvenog zdanja, pozitivan stav lokalne zajednice se obezbeđuje tako što će procedura planiranja takvog objekta biti javna – kaže Đorđevićeva.
Značaj studije je i u tome što su u njoj prvi put popisani svi postojeći molitveni objekti različitih konfesija. Ona sadrži i inicijative za zidanje novih zdanja iimakatalog izgrađenih sakralnih građevina ali i drugih vrsta objekta (škole, fakulteti). U njemu su dati osnovni podaci o vrsti i veličini objekta i parcele, planski status i podatak da li je građevina zaštićena kao kulturno dobro.Građevinsko zemljište verske zajednice moraju da pribave same jer se ono ne dodeljuje niti se za te potrebe ekspropriše.Studija će biti deo planova generalne regulacije na čije usvajanje se još čeka.
Srpska pravoslavna crkva
Srpska pravoslavna crkva ima šezdesetak parohijskih hramova, a njihova prosečna veličina je oko 330 kvadrata. Broj parohijana postojećih crkava je između 2.810 u Pinosavi i 88.996, koliko gravitira CrkviSvetog Dimitrija u Novom Beogradu. Najviše crkava ima između 12.000 i 24.000 parohijana. Manje od 12.000 vernika imaju crkve u Rušnju, Vinči, Velikoj Moštanici, Ostružnici, Jajincima, Belom Potoku, Umci, Zucu, Kotežu, Pinosavi, Velikom Mokrom Lugu i Velikom Selu.
Rimokatolička crkva
Poseduje osam župnih crkava koje brojem istandardom opsluženostiod 0,22 kvadrata po verniku zadovoljavaju potrebe pripadnika katoličke crkve. Beogradska biskupija ima 8.017 vernika i šest crkava. Sremskoj biskupiji pripada bogomolja u Zemunu i 539 vernika, a Zrenjaninska biskupija broji 539 vernika i ima jedan hram u Borči.
Jevrejska zajednica
Broji oko 450 članova. Sinagoga u Ulici maršala Birjuzova odgovara potrebama vernika, dok ona u Zemunu trenutno ima drugu namenu, ali je urbanističkim planom dozvoljeno vraćanje prvobitne verske upotrebe.
Protestantske crkve
Protestantske crkve u Beogradu imaju oko 2.350 vernika. Slovačka evangelistička crkva iEvangelistička hrišćanska crkva nemaju bogomolje na teritoriji glavnog grada. Nemačkoj evangelističkoj crkvi pripadala su dva objekta – u Zemunu i Drinčićevoj ulici, ali oni više ne služe u verske svrhe. Za parcelu u Zemunu planska dokumenta predviđaju versko zdanje, dok je u Drinčićevoj danas Bitef teatar i planirano je da tu i ostane objekat kulture.
Islamska zajednica
U Beogradu ima oko 23.600 vernika. Bajrakli-džamija, sa standardom opsluženosti od 0,007 kvadrata po verniku, mala je za njihove potrebe. Novih 1.500 kvadrata, koji mogu da budu raspoređeni na jednu veću ili više manjih džamija, mogli bi da budu sagrađeni u Novom Beogradu, Zemunu ili Paliluli jer u ovim opštinama živi najviše muslimana.
Daliborka Mučibabić
objavljeno: 07.01.2014.
