Izvor: Politika, 02.Apr.2011, 23:27 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Od šegrta do majstorskog pisma
Sačuvani primerci zanatskih isprava iz 18. i 19. veka su uglavnom rad poznatih slikara i grafičara, izrađivan od različitih materijala i u raznim tehnikama: drvorezu, bakrorezu, bakropisu, litografiji, čelikorezu...
Zrenjanin– Izraz „platiti ceh” odomaćio se u našem jeziku još pre nekoliko vekova, a uvele su ga zanatlije. Kada su svojevremeno kalfe dobijale majstorsko pismo za njih je to bio najvažniji događaj u životu. Zato su pravili gozbu za kolege >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << iz svog esnafa, odnosno ceha i plaćanje tog računa postalo je sintagma za plaćanje svih troškova i kao takva ona je opstala sve do danas.
Na majstorska pisma, neobična i nekad veoma cenjena svedočanstva, Zrenjaninci ovih dana mogu da se podsete na jednoj zanimljivoj izložbi. U galeriji ovdašnjeg Istorijskog arhiva izložene su zbirke zanatskih isprava koje, pored ove ustanove, poseduju arhivi Pančeva i Celja. One su nekada krasile zidove zanatskih radnji i bile čvrste garancije umeća veštih majstora. Sačuvani primerci zanatskih isprava iz 18. i 19. veka su uglavnom rad tada poznatih slikara i grafičara i one sadrže mnogo više od zvanja i generalija onog na koga glase. One su i na izuzetnom umetničkom nivou, a obično su na njima oslikane i gradske vedute na kojima se mogu prepoznavati i posebni umetnički pravci, a same slike i prizori mnogo govore o vremenu u kome su nastali i imaju dokumentarnu vrednost. Te svojevrsne diplome izrađivane su od različitih materijala i u raznim tehnikama: drvorezu, bakrorezu, bakropisu, litografiji, čelikorezu...
Za vreme učenja zanata u vreme Austrougarske naučnici su putovali po gradovima u kojima su kod poznatih majstora radili i dobijali potvrde. Taj obilazak raznih mesta za školovanje zvao se vandrovanje i onaj majstor koji je obišao više poznatih zanatskih radnji bio je više cenjen.
Pošto ispuni sve propisane zahteve u savladavanju zanata, kalfa je morao da pred dva majstora stvori neki zanatski rad koji se zvao remek ili majsterštik i onda bi mu se na svečanosti uručivalo majstorsko pismo. Danonu Stočiću, abadžiji iz Pančeva, izdato je 1825. u Osijeku majstorsko pismo na ćirilici.
Zrenjanin u zanatstvu ima sjajnu tradiciju. Prema istoričaru Milanu Đukanovu, već 1754. je postojala esnafska zajednica zanatlija, „molerski rufet“. Sredinom 18. veka u gradu je već postojala i prva manufaktura – kokonerija(svilara), u kojoj su radili novonaseljeni stanovnici Italijani i Španci, koji su bili vični razvijanju kokona, čaura svilene bube. Nakon što je Marija Terezija poveljom od 6. juna 1769. gradu dodelila privilegiju i uzdigla ga u trgovište, zanatstvo je procvetalo. Osnivaju se brojni cehovi, sa zadatkom da kao pravna lica štite poslovne i lične interese. Cehovski obrasci bili su jednoobrazni i izdavani na latinskom ili nemačkom jeziku, a kasnije i na ćirilici.. Zajedno sa statutima, pečatima, majstorskim, kalfenskim i šegrtskim knjigama, protokolima i računima, smeštane su i čuvane u cehovskom kovčegu –„lađi“. I ona je bila pravo umetničko delo, a kada se otvarala, prisutni su morali da budu gologlavi i nisu smeli da govore bez dozvole. Cehovski barjak bio je posebno cenjeno znamenje. Na kovčegu se nalazila slika sveca zaštitnika i on je bio čuvan i smešten u crkvi.
Zanatlijske porodice bile su veoma ugledne. Pavle Ilić(1810–1874), iz poznate ćurčijske porodice, završio je farmaciju u Pešti, a slovi za osnivača apotekarske službe u Srbiji. Po zahtevu kneza Miloša Obrenovića osnovao je 1836. prvu apoteku u Kragujevcu. Udario je i temelje hemijskoj analizi vode i sam ih je prvi obaviou banjama – od Aranđelovca, preko Ribarske i Jošaničke, do Koviljače. Đorđe Velisavljević, iz sapundžijske porodice, nakon školovanja i iskustva u Saksoniji, osnovao je u Beogradu 1890. državnu klasnu lutriju Kraljevine Srbije, čiji je bio direktor pet godina. Potom odlazi u Zagreb, gde je jedan od osnivača znamenite Srpske banke i njen prvi direktor.
Đuro Đukić
objavljeno: 03.04.2011
