Izvor: Press, 21.Jan.2011, 05:52 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Kad je Zrenjanin bio Nova Barselona
Početkom 18. veka u tadašnji Veliki Bečkerek koji je imao 800 stanovnika doseljene su čak 74 višečlane katalonske i španske porodice
Zrenjanin su nekad naseljavale brojne španske i katalonske porodice, pa je grad u prvoj polovini 18. veka poneo ime Nova Barselona. O tome danas postoje tek neznatni tragovi, retka zaostala stabla duda, pošto su žitelji Iberijskog poluostrva >> Pročitaj celu vest na sajtu Press << doneli u Zrenjanin proizvodnju svile. A poneki Zrenjaninac se iznenadi kad otkrije svoje daleko špansko poreklo.
Zrenjaninac Dušan Juanin je znao da su pored Srba, Italijana, Rumuna, Francuza i Nemaca Veliki Bečkerek početkom 18. veka naseljavali i Španci, ali da on lično vodi poreklo od temperamentnih Katalonaca saznao je tokom jednog ležernog zvaničnog razgovora sa Kataloncem iz Barselone Džozefom Ljoverasom. Juanin je bio funkcioner lokalne samouprave, poznati „otporaš„ i borac za demokratiju, a Ljoveras šef kancelarije EU u Srbiji kad su u telefonskom imeniku utvrdili da je prezime Juanin u Barseloni često koliko Petrović ili Đorđević u Beogradu.
Dodeljeni im placevi- Bio sam zapanjen otkrićem o svom katalonskom poreklu i odmah sam se bacio na istraživanje tragova španske i katalonske kulture u svom gradu. Otkrio sam da je u tadašnji Veliki Bečkerek, posle rata za nasleđe španske krune (1701-1714), naseljen veliki broj Katalonaca. Ratujući na strani Austrije koja je izgubila taj rat, Hagzburgovci su Kataloncima zahvalili tako što su ih naselili na najvišem delu leve obale Begeja, dodelivši im placeve, građevinski materijal, urbanističke planove i pokrenuvši javne radove na raščišćavanju bečkerečke tvrđave kao i osnivajući svilanu, prvi industrijski pogon još 1738. godine, dakle pre pivare koja je počela da radi tek 1745. Prema nekim podacima, iz carskog Beča u jednom pokušaju u banatsku močvaru, opustošenu austro-turskim ratovima, 1735. doseljene su čak 74 višečlane porodice Katalonaca i Španaca, a grad je u prvoj polovini 18. veka poneo ime Nova Barselona - kaže Dušan Juanin.
U svojoj potrazi on je uspeo da dođe i do nekih konkretnih imena Španaca koji su nekad naseljavali Zrenjanin.
- Hoze Munjoz iz Madrida, Pedro Oliva iz Barselone, Antonio Estri iz Valensije, Hijeron Formosa iz Katalonije... samo su neka imena ljudi koje je zabeležio carski komesar Jozef Huber, naseljavanih najpre u Pančevo, a zatim severnije, u Veliki Bečkerek ili u Novu Barselonu, popunjavajući prazan prostor između tri tvrđave, Segedina, Arada i Temišvara. Kad su Katalonci došli, Veliki Bečkerek imao je svega 800 stanovnika posle 166-godišnje vladavine Turaka - kaže Dušan Juanin dokumentujući svoju tvrdnju mapom Banata iz 1740, na kojoj Bečkerek nosi ime katalonske prestonice.
Brzo izumrli od bolesti i klime
Da je ovaj mediteranski narod živog temperamenta naseljavao Banat i nestao pod udarom negostoljubive vlažne i hladne klime, boleština i asimilacije, svedoče dve knjige na nemačkom i italijanskom jeziku do kojih je poslednji banatski Katalonac takođe došao kopajući po zrenjaninskim i pančevačkim arhivama. Reč je o brošuri Feliksa Milekera na svega 12 stranica iz 1937. godine pod nazivom „Jedan pokušaj naseljavanja Španaca u Banat". Mnogo ranije, 1780, italijanski putopisac Frančesko Griselini pominje Špance u svom delu „Pokušaj političke i prirodnjačke istorije temišvarskog Banata".
Juvanin tvrdi da su to jedini kod nas sačuvani pisani tragovi doseljavanja Španaca i Katalonaca u Banat. Mnogo još kriju bečki arhivi koje još niko nije ni „zagrebao". Ovaj pasionirani istraživač katalonskih tragova u Banatu kaže da o ovom narodu svedoči još po koje debelo stablo duda koje su sadili romanski narodi uzgajajući svilenu bubu. Duško Juanin bio je siguran da se u dvorištu vrtića u Maloj Americi još širi krošnja stoletnog duda, ali tamo smo zatekli samo panj s nebrojenim godovima.
- Nije ni čudo što se ovaj kraj grada zove Mala Amerika jer je ovo očito bila obećana zemlja za mnoge koloniste, siromahe i nevoljnike - kaže Juanin.
Juaninovu priču potvrđuje Nada Boroš, direktorka zrenjaninskog istorijskog arhiva. Ona tvrdi da su prvi dud u Velikom Bečkereku zasadili u prvoj polovini 18. veka upravo Katalonci iz Barselone.
- Katalonci su se u svom zavičaju bavili gajenjem svilene bube i izradom svile i to znanje počeli su da primenjuju u Novoj Barseloni. Zasadili su dudove duž ulica i trgova čijim se lišćem hrani svilena buba i sagradili su prvu manufakturu, svilaru 1737. godine. Bio je to najstariji industrijski pogon u Zrenjaninu. Negostoljubiva klima i kuga koja je izbila već sledeće godine satrla je mediteranske koloniste nenavikle na hladne i vetrovite zime i topla i vlažna leta. Mnogi su pomrli i odselili se. Svilaru, kokoneriju, spalili su Turci već 1738/39. godine - kaže Boroševa.
