Izvor: B92, 30.Avg.2010, 14:45 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Arheologija pod vodom
Podvodna arheologija je posebna grana pomorske arheologije koja se bavi proučavanjem materijalnih ostataka i tragova ljudskih kultura koji se nalaze ispod površine slatkih i slanih voda, rečnih korita, močvara, bunara. Podvodna arheološka nalazišta sastoje se od olupina brodova i aviona, ostataka struktura kao što su mostovi i luke, šut i otpad koje su ljudi bacali ili naselja gde su ljudi živeli, a koja su potopljena podizanjem nivoa mora ili nekim drugim fenomenom.
Piše: >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << Mirko Đorđević
Postoji puno načina na koje podvodna arheologija može da doprinese našem znanju o prošlosti. Neke olupine su istorijski značajne ili zbog velikog broja nastradalih (npr. Titanik), ili zbog okolnosti pod kojima su nastale (Hausatonik je prvi brod u istoriji koji je potopljen od strane neprijateljske podmornice). Olupine takođe mogu da budu arheološki značajne jer mogu da predstavljaju neku vrstu vremenske kapsule, štiteći mnoge predmete od značaja, koji puno govore o vremenu i ljudima koji su živeli u doba kada je brod nastradao.
Olupina može biti od značaja i zbog svojih delova, posebno ako je brod od velikog značaja za istoriju nauke i inžnjerstva, predstavljajući npr. prvi takav tip broda ikada stvoren. Tako razvoj podmornica može biti istraživan uz pomoć podvodnih arheoloških istraživanja, kao npr. podvodna istraživanja Hanlija, prve podmornice koja je potopila neprijateljski brod ili Holanda 5 koji je pružio uvid u razvoj podmornica Britanske Mornarice.
Podvodna arheologija često upotpunjuje arheološka istraživanja „na suvom" zato što je nekada materijal mnogo bolje očuvan pod vodom, nego na površini zemlje. U anaerobnim, hladnim i tamnim uslovima ispunjenim vodom materijali kao što su biljke, koža, tekstil i drvo mogu da budu izuzetno očuvani. Ovi materijali nam mogu npr. pružiti uvid u različite stare zanate, kulture, životne stilove.
Podvodna arheologija nije skoncentrisana samo na olupine. Promene u nivou mora, zbog lokalnih seizmičkih događaja kao što su zemljotresi koji su opustošili Port Rojal i Aleksandriju, doveli su so toga da se neka važna mesta u ljudskoj kulturi nađu ispod vode. Na kraju poslednjeg ledenog doba Severno more je bila velika ravnica i antropološki materijal, kao i ostaci životinja koje su tu živele (npr. mamuti), često je otkrivan uz pomoć ribarskih mreža. Takođe, ljudska društva su uvek svoj život zasnivala u blizini vode, tako da su ostaci mnogih građevina ovakvih društava (kao što su mostovi i luke) ostala pod vodom, dok su tragovi njihovog postojanja na zemlji zbrisana.
Udruženje Aqua et Archaeologia je osnovano sa ciljem da premosti nedostatak koji postoji u zaštiti kulturnih dobara u Republici Srbiji, u kojoj se nijedna državna institucija ne bavi problematikom podvodne baštine. Misija udruženja Aqua et Archaeologia je da se bavi istraživanjem i zaštitom podvodne kulturne baštine na rekama srpskog Podunavlja, da se bavi edukacijom i podizanjem svesti o značaju njenog očuvanja za budućnost kao i negovanjem tradicije plovidbe.
Neki od projekata ovog društva su i otkrivanje i istraživanje materijalnih ostataka broda tipa šajka, njegova konzervacija i prezentacija, a zatim, na osnovu postojećih ostataka i izrada njegove replike u okviru projekta eksperimentalne arheologije. Možda jedno od najfascinantnijih istraživanja jeste i projekat istraživanja ostataka čuvenog Trajanovog mosta na Dunavu, remek dela rimskog graditeljstva i arhitekture i jednog od čuda antičkog sveta.
Saznajte više na: http://www.aquaetarchaeologia.org.rs/cp/77 . Preuzeto sa sajta Umrežena nauka.
