Blog: NUNS Centar za istraživačko novinarstvo - CINS, 29.Jul.2010, 14:22   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Ko kontroliše poslovanje Eparhije vranjske

Pahomije sa vernicima na liturgiji (foto: SPC)

Prosečnom vranjskom verniku ostaje da se uzda samo u proviđenje, jer su njegovi novci, kad ih zarađuje, državni, kad ih u Eparhiji troši, crkveni. I u tom interregnumu generišu se skandali poput “afere Artemije”, u kojoj će krivci za zloupotrebljena sredstva, kojima se takođe zameće trag, odgovarati “kanonski”, a ne po državnim zakonima. Običan građanin, vernik, neobavezan monaškim zavetom o askezi, za to bi dobio desetine godina robije
Pozivajući se na odredbe ustava SPC, donetog 1931. godine, i njegove izmene i dopune iz 1947, Eparhija vranjska odgovara na pitanje – ko kontroliše njeno poslovanje? Iz odgovora jasno sledi zaključak – niko, ukoliko se to odnosi na državne organe kojima je u opisu posla da se bave tokovima novca poreskih obveznika, sa čime se slažu i narečeni državni organi. U tom smislu ispada da je Crkva jedan od najvećih čuvara tekovina sekularne države, tako što uporno pokušava da ostvari uticaj na državne poslove, ali u isto vreme ljubomorno od države čuvajući svoj atar, uključujući tu pre svega finansije.
SAMOSTALNO I SLOBODNO
SPC, pa time i Eparhija vranjska, ima više izvora prihoda – po dopisu iz Eparhije. Njeni izvori finansiranja su sledeći: prihodi od eparhijskih dobara; od crkvenih fondova, zadužbina i eparhijskih ustanova i zavoda; prihodi od dobrovoljnih priloga, darova i zaveštanja, ukoliko su namenjeni eparhijskim potrebama; razrezi na Crkvene opštine i Uprave manastira; prihodi od izdavačke delatnosti; prihodi iz budžetskih sredstava dobijenih od države. Tome treba dodati prihode od meda, vina, rakije, voskarstva, crkvenih relikvija, zakupnine grobnih mesta, rentiranja crkvenog i manastirskog zemljišta, pa čak i pojedinih manastirskih konaka, u svrhe, kako iz Eparhije i Ministarstva vera eufemistički definišu, verskog turizma. Tako je konak manastira Prohor Pčinjski, koji je nakon decenijskog sudskog spora između Eparhije vranjske i bujanovačkog “Vrela” pripao Eparhiji, upravo sa obrazloženjem da se radi o verskom, a ne svetovnom objektu, gde se rade hotelijersko-restoraterski poslovi, nedavno izdat na 15 godina, za cifru od 8.000 evra mesečno, privatnom preduzeću koje se bavi istim poslovima; doduše, sa obavezom da se poštuje “manastirski red”.
U ovakvom džipu voze vladiku Pahomija

Eparhija vranjska, dakle, ima i širi svoje poslove shodno kakvoj holding kompaniji, što je i golim okom vidljivo, u raskošu vladičanskog dvora, luksuznom voznom parku (episkop vranjski Pahomije koristi visokopodno, elegantno vozilo marke “Jeep compass 2.0 CRD sport”, plaćeno 26.341,18 evra), te skupim graditeljskim poduhvatima na sakralnim objektima na području Eparhije. Tu bi mogli da se uvrste i nebrojeni šleperi humanitarne pomoći, koja je u vreme krvavog raspada Jugoslavije stizala sa svih strana, upravo preko geostrateški osetljivog područja Eparhije vranjske, te avantura sa Omladinskim fudbalskim klubom “Soko”, pod okriljem Eparhije, u čije su “sponzorisanje” bili uključeni izvesni biznismen iz Grčke po imenu Leonidas i sin i dalje najuticajnije ličnosti juga Srbije, Dragomira Dragana Tomića, Aleksandar, preko tadašnje svoje privatne firme, sa ekstremno pravoslavnim imenom “Kartum”. Klub je ugašen u vreme izbijanja “afere Pahomije”, jer valjda ne bi bilo oportuno da usred skandala koji je podrazumevao pedofiliju, pod okriljem Eparhije treniraju “petlići”, dečaci istog uzrasta kao i oštećeni u procesu protiv vladike vranjskog Pahomija; neko zlonameran mogao bi svašta da pomisli.
Iz svega navedenog, vidi se da je obrt novca koji je kroz Eparhiju vranjsku prošao, ogroman; no, da li se iko zainteresovao, koliki je zapravo? Crkva je, po Ustavu, odvojena od države, ali novci koje verujući narod ostavlja u Eparhiji, ipak emituju državni organi, Ministarstvo finansija, Narodna banka, Zavod za izradu novčanica i kovanog novca... Neko je to negde uz teške tranzicione muke morao da zaradi, i da ostavi “na ikonu”, od usta odvajajući. Pitanje je, kuda ta sredstva idu, i vodi li neko iz državnih organa o tome računa?
“Vranjske” su se, primenom Zakona o slobodnom pristupu informacijama od javnog značaja, obratile i državnim i crkvenim organima povodom kontrole poslovanja Eparhije vranjske, i dobile sledeće odgovore:
-U skladu sa članom 6. Ustava SPC – kaže se u dopisu iz Kancelarije episkopa vranjskog gospodina Pahomija – koji određuje da SPC samostalno upravlja i slobodno raspolaže crkvenom imovinom, crkvenim fondovima i zadužbinama, u granicama svog Ustava i državnih zakona, i Eparhija vranjska postupa u skladu sa navedenim odredbama Ustava SPC.
-Poslovanje Eparhije vranjske – kaže se dalje u dopisu – kontroliše i odobrava Patrijaršijski upravni odbor SPC, a završni račun i budžet Eparhije razmatra i usvaja na svojim posebnim sednicama Eparhijski upravni odbor ( na čijem je čelu vladika Pahomije – p.a.) i Eparhijski savet.
Kancelarija episkopa vranjskog u svom dopisu dalje se poziva na Zakon o crkvama i verskim zajednicama, koji predviđa da “crkve i verske zajednice samostalno upravljaju svojom imovinom i novčanim sredstvima, u skladu sa sopstvenim autonomnim propisima”. Dakle, nastavlja se u dopisu, “državni organi nemaju ovlašćenja da kontrolišu poslovanje Eparhije vranjske u delu njenih izvornih prihoda, ali zato imaju pravo i to uredno čine, samo sredstva iz budžeta Republike Srbije koje namenski uplaćuju Eparhiji vranjskoj”.
Koliko, pak, državni organi to “uredno čine”?
-U periodu od 2005. do 2010. godine – kaže se u dopisu Policijske uprave Vranje, potpisanog od strane ovlašćenog lica, samostalnog inspektora Gorana Jovčića – u evidencijama Odeljenja kriminalističke policije nema evidentiranih prijava (anonimnih, zahteva tužilaštva, kao i drugih saznanja) koja bi ukazivala na nezakonitost u finansijskom poslovanju Eparhije vranjske, te s tim u vezi nisu vršene kontrole. Policijski službenici Odseka za suzbijanje privrednog kriminala u skladu sa odredbama Zakonika o krivičnom postupku imaju ovlašćenja da vrše proveru finansijskog poslovanja Eparhije vranjske. Ne postoji ni jedan deo finansijskog poslovanja Eparhije vranjske koji ne podleže kontroli Odseka za suzbijanje privrednog kriminala.
Neko, dakle, ovde ne tumači zakon kako valja, ili Eparhija, ili policija. Uglavnom, niko nikoga ne dira.
BEZ OMETANJA
U dopisu, pak, iz Ministarstva trgovine i usluga, koji je potpisala Miroslava Krsmić, ovlašćeno lice za postupanje po zahtevu, kaže se da “Sektor tržišne inspekcije ne raspolaže dokumentima koji sadrže tražene informacije u vezi kontrolisanja Eparhije vranjske, kao i eventualno utvrđenih nepravilnosti, s obzirom da tržišna inspekcija u periodu 2005-2010. godine nije vršila kontrlu Eparhije vranjske”.
-Takođe – nastavlja se u dopisu – obaveštavamo vas da crkve i verske zajednice u obavljanju svojih aktivnosti postupaju u skladu sa odredbama zakona o crkvama i verskim zajednicama, a nadzor nad sprovođenjem ovog zakona vrši ministarstvo nadležno za poslove vera.
Dopis Poreske uprave, potpisan od strane ovlašćenog lica za Poresku upravu, Zorana Vasića, koja je u sklopu Ministarstva finansija, otvara neke nedoumice. Tu se, recimo, kaže da po Zakonu o crkvama i verskim zajednicama država ne može ometati(!) primenu autonomnih propisa crkava i verskih zajednica.
-Pravoslavna Eparhija vranjska – kaže se u dopisu – je evidentirana kod organizacione jedinice Poreske uprave – Filijala Vranje, ima svoj PIB. U periodu od 2005. do 2010. godine nije vršena terenska ni kancelarijska kontrola poslovanja Eparhije vranjske. Shodno odredbama Zakona o porezu na dobit propisano je poresko oslobođenje od plaćanja poreza na dobit za nedobitne organizacije. Odredbama Zakona o porezu na dodatu vrednost propisano je pravo na refakciju PDV, na osnovu podnetog zahteva, za tradicionalne crkve i verske zajednice, za dobra koja im se isporučuju u Republici ili koja uvoze, kao i za usluge koje im se pružaju, a koje su neposredno povezane sa verskom delatnošću. Pravoslavna Eparhija vranjska nije u evidenciji PDV.
-S obzirom – kaže se pak u dopisu iz Eparhije vranjske – da je prilikom utroška državnih budžetskih sredstava Eparhija vranjska obveznik plaćanja poreza na dodatu vrednost (PDV), u svom izveštaju Eparhija dostavlja i dokumentaciju o uplati PDV-a za izvedene radove i usluge.
Ostaje Poreskoj upravi i Eparhiji vranjskoj da...

Nastavak na NUNS Centar za istraživačko novinarstvo - CINS...