Izvor: B92, 23.Avg.2018, 17:18 (ažurirano 02.Apr.2020.)
"Zaboravili smo važnu međunarodnu ulogu Jugoslavije"
U novom broju Mond diplomatika na srpskom jeziku francuski novinar Žan Arno Derens piše o "vremenu antikolonijalne Jugoslavije".
Neke slike bude nostalgiju za prošlim vremenima: slike lidera Pokreta nesvrstanih koji pokušavaju da postave temelje novog svetskog poretka ili slike maršala Josipa Broza Tita (1892-1980), predsednika Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (SFRJ), dok u beloj uniformi za paradu u vili na Brionima prima lidere nedavno dekolonizovanih zemalja >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << i oslobodilačkih pokreta Afrike i Azije.
Za Jugoslaviju je, nakon raskida iz 1948. proteranu iz socijalističkog bloka pod pomnom kontrolom Moskve, podrška antikolonijalnoj borbi bila način da nametne svoje prisustvo na međunarodnoj sceni i da bude igrač u velikoj ligi. Dok su Sovjetski Savez i Komunistička partija Francuske napade koji su otpočeli na dan Svih svetih 1954. u Alžiru, označivši početak rata za nezavisnost, razmatrale sa najvećom sumnjom, jugoslovenska delegacija je bila prva koja je pronosila glas o Frontu nacionalnog oslobođenja (Front de libération nationale, FLN) u sali Ujedinjenih nacija.
"Tito i vladajuće jezgro Saveza komunista Jugoslavije (SKJ) videli su u borbama za oslobođenje Trećeg sveta zaista repliku sopstvene borbe protiv fašističkih okupatora u Drugom svetskom ratu. Vibrirali su u ritmu napredovanja i nazadovanja FLN-a ili Vijetkonga", priseća se Danilo Milić. Ovaj bivši diplomata je otpočeo svoju karijeru početkom 1960-ih i završio je 2011, nakon što je služio u Gvineji, Sijera Leoneu, Gabonu, Gvineji Bisao, Angoli i Demokratskoj Republici Kongo, predstavljajući uzastopne avatare svoje zemlje - najpre SFRJ, potom "malu Jugoslaviju" stvorenu 1992. godine, te na kraju Srbiju. "I mi smo bili kolonizovani, kolonizovali su nas Otomansko i Austrougarsko carstvo. To nas je učinilo posebno osetljivim na kolonijalne situacije", kaže on.
Ne uspevši da se formira kao doktrina, titoizam je pre svega bio politička praksa, stvorena u iskustvu partizanske borbe tokom Drugog svetskog rata. Ako je Tito i bio aparatčik formiran u tvrdoj školi GPU-a (ruskoj političkoj policiji koja je zapošljavala brojne strane agente) i preživeli u čistkama Kominterne (Komunističke internacionale), u okviru rata za oslobođenje veoma brzo počeo je da igra na svoju ruku, ne uzimajući u obzir instrukcije Moskve. Ostavljajući cilj socijalističke revolucije po strani, SSSR je pozivao na ujedinjene svih pokreta otpora, naročito sa četnicima, silom koja je isključivo bila lojalna jugoslovenskoj kraljevskoj vladi u egzilu u Londonu. Za Tita je, naprotiv, borba protiv fašističkih i nacističkih okupatora bila neodvojiva od stvaranja nove socijalističke i federativne države.
Teret koji je partizanski pokret podneo na terenu omogućio je nametanje linije. Tito je već 1943. dobio dragocenu podršku Britanaca, koji su prekinuli saradnju sa četnicima. Jugoslavija je, zajedno sa Albanijom, bila jedina evropska zemlja koja se oslobodila unutrašnjim otporom: napredak Crvene armije ka severoistoku Srbije u jesen 1944. ima marginalnu ulogu. Tito je dobio legitimitet koji mu je omogućio da se nakon 1948. suprotstavi Staljinu. Iako se nemilosrdno obračunavao sa jugoslovenskim "staljinistima", režim je imao narodnu bazu - koje su evropske i istočne komunističke partije bile lišene kada su dolazile na vlast u kamionima Crvene armije. Upravo je ova nezavisnost bila ono što Staljin nije mogao prihvatiti i što je dovelo do toga da se SKJ optužuje kao "nacionalističko skretanje".
Međutim, novi režim iz Beograda je izvorno bio kopija sovjetskog modela. Inovacije, poput uvođenja socijalističkog samoupravljanja o kojem je teoretisao slovenački mislilac i političar Edvard Kardelj (1910-1979), pojavljivale su se postepeno. U bipolarnom svetu paralizovanom Hladnim ratom, odlučni angažman Jugoslavije u korist dekolonijalizacije bio je od ključnog značaja za njen međunarodni uticaj.
Delimično iz oportunizma: Tito, izolovan od komunističkog pokreta, nije samo imao potrebu za saveznicima i partnerima, već je takođe, pre svega, morao dokazivati vrednost "drugačijeg" socijalizma sa kakvim se eksperimentisalo u njegovoj zemlji. Konačno, bio je inteligentan da prepozna mogućnosti koje otvara svet u previranju.
"Sovjetskom Savezu i komunističkim partijama koje su mu bile podređene trebalo je dugo vremena da razumeju dinamiku antikolonijalnih borbi", nastavlja Milić. "U njihovoj viziji bilo je neophodno da komunističke partije u metropolama preuzmu vlast da bi potom oslobodile kolonizovani narod! Štaviše, SSSR je bio opsednut odnosima sa zapadnjačkim taborom. Za njih je popuštanje (détente) bilo od vitalnog značaja, što je vodilo tome da uvek biraju status quo stranu. Sovjetski Savez nije hteo da preduzima nikakve inicijative koje se ne bi svidele Ujedinjenom Kraljevstvu ili Francuskoj..."
S druge strane, Jugoslavija je znala kako da iskoristi svoju singularnu poziciju. Ubrzo se istakla u suptilnoj umetnosti igranja napetosti između dva bloka, naizmenično rušeći karte približavanja Zapadu ili Sovjetskom Savezu.
Ceo tekst objavljen je u novom broju Mond diplomatika, koji izlazi kao dodatak uz Nedeljnik od četvrtka, 23. avgusta.
U novom broju Nedeljnika čitajte još:
- Intervju sa Milanom St. Protićem
- Veliko istraživanje Miše Brkića: Ruski oligarsi i srpski tajkuni
- Istraživanje Nedeljnika: Najveći srpski sportski talenti
- Uvodnik glavnog urednika Veljka Lalića: Mali bogovi i štampa
- Da li su mediji narodni neprijatelji: Šta kaže Vašington, a šta Beograd
- Beogradski univerzitet i Šangajska lista: Zašto je ovo ipak uspeh
- Branko Rosić: Kome smeta Bajaga, a ne smeta mu Mile Kitić
- Kolumna Ljiljane Smajlović: Rent a Kofi
- Analiza Željka Pantelića: Iran i SAD
- Popkulturni fenomen: Serija "The Affair"
- Draža Petrović: Otvoreno pismo Branislavu Nušiću koje ne miriše na promincle
- Mihailo Medenica: Kakvi su sve kampovi potrebni Srbiji
- Ličnost u žiži: Greg Popović
- Intervju: Alfredo Kasteli, tvorac "Martija Misterije"
- Psihologija: Kako osnažiti dete
- Intervju: Divanhana
- Intervju: Nina Nešković
- Intervju: Aneta Goranović
- Ekskluzivna kolumna nobelovca Marija Vargasa Ljose
- Esej pisca Dragana Velikića o Miljenku Jergoviću
- Kolumna pisca Nikole Malovića
