Izvor: Politika, 19.Nov.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Volim te, ne volim te
Specijalno za "Politiku" od dopisnika Tanjuga
PARIZ, novembra – Na otvaranju izložbe Žonatana (ili Džonatana) Lopena u najvećem pariskom umetničkom prostoru "La ženeral" prošle nedelje, autor, kome je tridesetak godina, čija je majka Amerikanka a otac Francuz, na pitanje ovog dopisnika da li je pokušao da izlaže u Sjedinjenim Američkim Državama odgovorio je sledeće:
"Ne, nisam pokušao. To je zato što u ovom trenutku suviše mrzim Ameriku." >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika <<
Sa njim bi se u tom trenutku verovatno složila većina prisutnih na izložbi, koji odgovaraju profilu mladih altermondijalista i anarhista.
Antiamerikanizam, odnosno određena ideja o Sjedinjenim Američkim Državama kao vojnom monstrumu, nepravednom i rasističkom, njenim vrednostima zasnovanim isključivo na diktatu novca i njenoj kulturi koja teži da uniformiše svet nalazi ovde najplodnije tlo.
Percepcija međuatlantskih suseda u Francuskoj je, međutim, mnogo složenija.
"Volim te, ne volim te" odnos između Francuske i Sjedinjenih Američkih Država traje gotovo koliko i njihovi diplomatski odnosi, a rat u Iraku je samo bio povod da se on ponovo rasplamsa.
Reč su tada uzeli intelektualci antiameričkog senzibiliteta, poput Emanuela Toda, istoričara i jednog od bivših Širakovih savetnika, koji je pisao o "dekompoziciji američkog sistema", ili pak glavnog kritičara američke spoljne politike među francuskim intelektualcima, direktora "Mond diplomatika" Injasija Ramonea, idejnog tvorca altermondijalističke asocijacije "Atak" i Svetskog socijalnog foruma, neke vrste evropskog pandana Noamu Čomskom ili Pol Mari Kuto ili Režis Debre, koji se, kao i prethodno navedenii, usprotivio napadu NATO-a na Jugoslaviju 1999.
Na drugoj strani su predvodnici anti-antiamerikanizma, sa Bernarom Anri-Levijem na čelu, filozofom sa reputacijom mondena, medijski veoma uticajnim, ili Danijel Kon Bendit, potpredsednik Zelenih i poslanik u Evropskom parlamentu, socioliberalne orijentacije, ili pak režiser Roman Gupil, koji se proslavi izjavama tipa:
"Bio sam za američku intervenciju u Zalivskom ratu. Isto i za Bosnu i Kosovo: neopacifizam je doveo do intelektualne bruke".
Na političkoj sceni stvari nisu ništa jednostavnije. Vatreni govor Dominika de Vilpena, tada ministra spoljnih poslova, u Ujedinjenim nacijama 2003. o rizicima rata u Iraku ispostavio se dalekovid, a Francuska je zadržala kredibilitet među arapskim zemljama.
Francuska, međutim, traži balans kako bi obnovila transatlantske veze i u isto vreme je zadržala svoj glas.
Kao glavni kandidat za obnavljanje porušenih mostova pojavio se ministar unutrašnjih poslova Nikola Sarkozi, koji je na poslednjoj komemoraciji 11. septembra u Sjedinjenim Američkim Državama poručio da je vreme da se okrene stranica francusko-američkih nesporazuma.
Atlantista i liberal, Sarkozi se tako još jednom distancirao od svog najvećeg protivnika u sopstvenim, desničarskim redovima – šefa države i njegovih pulena, Vilpena, koji je u međuvremenu postao premijer, i Mišel Alio-Mari, ministarke odbrane, koji vole da istaknu svoju odanost degolovskoj političkoj tradiciji jake države i političke distance prema prekoatlantskom savezniku.
Iz ove tradicije potiče ideja da je jaka Evropa protivteža američkoj sili, dok je za Sarkozija nemoguće da Evropa gradi svoj identitet u opoziciji sa Sjedinjenim Američkim Državama.
Sarkozi je zato na svom američkom putovanju govorio o francuskoj "aroganciji", aludirajući na svog političkog rivala Širaka. On takođe tvrdi da je Francuska, koja je oduvek široko prihvatala američku popularnu kulturu, manje antiamerička nego njene elite.
Na strani najveće opozicione Socijalističke partije situacija nije manje komplikovana.
Francuska levica, koja je 50-ih i 60-ih bila pod snažnim uticajem komunističkih i maoističkih ideja, sa filozofom Žan-Polom Sartrom na čelu, okrenula se sa bivšim predsednikom Fransoa Miteranom izgradnji čvrstih transatlantskih odnosa.
Taj odnos promenio se sa dolaskom republikanske administracije Džordža Buša i ratom u Iraku. Onaj deo socijalista koji je bio za evropski ustav nastupao je pod sloganom: "Jaka Evropa kako bi se suprotstavila Americi".
Segolen Roajal, kandidatkinja Socijalističke partije na predsedničkim izborima, govori o potrebi da se napravi kontrabalans američkoj supersili. Loran Fabijus, bivši premijer i predvodnik "levljeg" krila u Socijalističkoj partiji, nazvao je Sarkozija "Bušovom pudlicom".
Pobeda demokrata na nedavnim izborima u Sjedinjenim Američkim Državama izazvala je, međutim, nepodeljeno oduševljenje među socijalistima, sa kojima bi da grade transatlantsku budućnost.
Na desnici je, pak, bilo onih koji su izrazili rezervu prema tezi da će se sa dolaskom demokrata u Senat i Donji dom radikalno promeniti američka spoljna politika.
Odnos koji će Francuska zauzeti prema svojim atlantskim saveznicima zavisiće od ishoda predsedničkih izbora 2007.
Za sada je neizvesno ko će se naći nasuprot Roajalove u prvom krugu. Iako je Sarkozi glavni favorit desnice, pored koga su Vilpen i Alio-Mari bledi, nije isključeno da će se Širak kandidovati za treći mandat.
Korene francuskog antiamerikanizma treba tražiti i u činjenici da su Francuzi na međunarodnom planu već dugo suočeni sa osećanjem nemoći, što je rezultat promene snaga posle Drugog svetskog rata kada je Francuska od nekadašnje velike sile postala sila srednjeg ranga.
To, međutim, nije promenilo njen doživljaj sopstvene kulturne superiornosti, koji je, možda upravo zbog činjenice da je oslabila na međunarodnoj političkoj sceni, samo postao još snažniji.
Francuski antiamerikanizam zato često poprima formu gunđanja zbog dominacije Amerike koja, gorda zbog svoje moći, ne odaje priznanje zemlji koja joj je pomogla u rađanju.
[objavljeno: ]
