Izvor: Nezavisne Novine, 20.Jan.2016, 20:22   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Viktorijini vodopadi ili Dim koji grmi (FOTO)

Ako se prilazi sa sjevera, Viktorijini vodopadi izgledaju kao oblak pare koji se uzdiže prema afričkom nebu, glasno se čudeći sopstvenoj veličini. Ovdašnji domoroci vodopade su nazvali Mosiotunja, ‘dim koji grmi’.

Maglovita perjanica koja se uzdiže do 500m visine može se vidjeti na udaljenosti od 40 km. Rijeka Zambezi sasvim mirno prilazi vodopadima, a njen spori tok remeti samo nekoliko ostrva.

U okolnom pejzažu koji čine ustalasane ravnice, s tek ponekim >> Pročitaj celu vest na sajtu Nezavisne Novine << stablom na granici između Zambije i Zimbabvea, i lagani riječni tok ništa ne ukazuje na dramu koja će se ovde dogoditi. U svom srednjem dijelu toka Zambezi je mirna rijeka široka 1,6 km koja se naglo obrušava preko stjenovite ivice i tu potpuno mijenja svoje karakteristike. Raspršena od obale do obale, voda pada u dugim slapovima koji kao da vriju i grme u nezamislivom bijesu dok se obrušavaju niz uzan, stjenoviti odsjek gde se širina rijeke smanjuje na samo 60 m.

Prizor je zaista zapanjujući. Iako se količina vode mijenja u zavisnosti od doba godine, kiša može toliko da uveća nabujalu rijeku da ona preko kamene ivice široke 1,6 km prelije 550 miliona litara vode u minutu.

To je najširi vodopad na svetu. Na strmoj stijeni s druge strane odsjeka, na mjestu koje se naziva Opasna tačka, prelivanje vode izaziva takvo podizanje vazduha zasićenog vodenom parom da maramica neopreznog turiste može da poleti visoko prema nebu, zajedno sa već pomenutim maglovitim perjanicama.

Prelamanje sunčevih zraka kroz kapljice vode rezultira pojavljivanjem prekrasnih duga.. Stijene koje vire iz vode i ostrvca na gornjem rubu odsjeka dijele nadolazeću rijeku u tri dijela, a jedan od njih- Dugin vodopad dobio je naziv baš po toj pojavi ( druga dva dijela su Glavni vodopad i Istočni vodopad). Kada je noć vedra i osvjetljena mjesečinom, veo od pare stvara neobičnu mjesečevu dugu.

Uz strme obalske stjene koje se uzdižu preko puta vodopada raste bujna šuma, zelena preko cijele godine, iako se okolne livade sasvim sasuše u periodima bez kiša.Ova šuma, nazvana Kišna šuma, ostaje zelena zahvaljujući vlažnoj mikroklimi koju stvara vodena para koja se širi od vodopada.

Veličanstveni prizor se nastavlja i nizvodno , gdje se sva voda rijeke probija kroz uski kanjon i teče prema velikom viru koji se naziva Kipući lonac. Iza njega rijeka nastavlja da krivuda kroz kanjone još 65 km.

Sveto mjesto

Malo je mjesta na svijetu koji izazivaju takvo strahopoštovanje. Narod Kololo, koji je nekada živio iznad vodopada, toliko se bojao vodene bujice da se nikada nije vodopadu ni približio. Susjedno pleme Tonga smatrao ih je za svetinju, a pojavljivanje duge dokazom božijeg prisustva. Na Istočnom vodopadu održavani su religijski obredi u toku kojih su žrtvovani crni bikovi.

Dejvid Livingston, škotski misionar i ljekar, prvi Evropljanin koji je vidio vodopad 1855. , nazvao ih je po britanskoj kraljici Viktoriji. Taj veliki istraživač plovio je po rijeci Zambeziju dugoj 2700 km nadajući se da bi ona mogla da posluži kao “božiji autoput” i da omogući otvaranje središnje Afrike. Putujući nizvodno u kanuu, stigao je do vodopada 16. Novembra, iako je još mnogo ranije vidio stubove vodene pare. Zaustavio se na ostrvcetu na samoj ivici vodopada i zapazio da čitava rijeka naizgled iščezava. Zapisao je: “Izgledalo je kao da se gubi u zemlji, a suprotna strana pukotine u kojoj je nestajala bila je udaljena samo dva i po metra.”

Nastavio je:” Nisam to shvatao sve dok se puzeći nisam dovukao do ivice i pogledao u veliku provaliju koja se pružala od jedne do druge obale, i vidio da rijeka široka 900 m pada 30 m u dubinu, a onda se odjednom stiska u prostor od 15 ili 20 m. Čitav vodopad, u stvari, nestaje u procjepu u tvrdoj bazaltnoj stijeni, koja se nastavlja duž lijeve obale u vidu 50 ili 60 km brežuljaka”. Kasnije je istakao da je potcijenio veličinu vodopada.

Kako su nastali Viktorijini vodopadi

Danas znamo više nego u Livingstonovo vrijeme o tome kako su nastali vodopadi. Središnja zambijska visoravan je velika ploča od bazalne lave, debela oko 300 m. Lavu su izbacili vulkani prije 200 miliona godina, davno prije nego što je rijeka Zambezi uopšte postojala. Kako se rastopljena stijena hladila, stvrdnjavala se i popucala je na mnogim mjestima. Te pukotine su se ispunile mekšim materijalom i tako je nastala manje-više ravna ploča.

Prije otprilike pola miliona godina, kad je Zambezi počeo da teče preko visoravni, naišao je na jednu zatrpanu pukotinu. Voda je počela da erodira mekše sedimente u pukotini i tako je nastao rov. Njega je ispunila rijeka koja je hučala u oblaku vodene pare sve dok na donjem kraju rova nije našla izlaz- mjesto na kom je mogla da se obruši preko niske ivice i da prodre u kanjon. Tako su nastali prvi po redu vodopadi.

Ali proces se tu nije završio. Neprestano prelivanje vode preko ivica vodopada izazvalo je eroziju kamenog ruba na mjestu na kojem je on bio najslabiji. Neobuzdani vodeni tok dubio je raselinu sve više i više, urezujući rječno korito uzvodno i oblikujući novi kanjon koji je bio postavljen dijagonalno unazad u odnosu na onaj prvi.

Poslije toga rijeka je pronašla još jednu pukotinu uzvodno koja se protezala u pravcu istok-zapad i usjekla se u njenu meku površinu. Djelujući tako po mreži pukotina, rijeka je napravila niz cikcak kanjona nizvodno od vodopada.

Nastavak na Nezavisne Novine...