Izvor: Politika, 13.Okt.2011, 11:11 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Stanje duha poratne Evrope
Slikarstvo enformela – Vera Božičković-Popović, Mića Popović i Lazar Vozarević,Likovna galerija Kulturnog centra Beograd – Zoran Pavlović, Galerija 212
Pod nazivom „Beogradski enformel” Kulturni centar Beograda je od 2007. godine priredio niz monografskih izložbi posvećenih slikarstvu Zorana Pavlovića, Branislava Protića, Živojina Turinskog i Vladislava Šilje Todorovića.
Prikazani u tom izboru, ponovo su vidljivi radovi koji pripadaju istorijskim >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << kategorijama, takozvane najmlađe generacije enformelista i njihove rane slike, koje je Lazar Trifunović promovisao na istorijskoj izložbi 1962. kao protagoniste ovog avangardnog slikarstva na našoj likovnoj sceni. Svakako su bar dva razloga inicirala ovu instituciju da se „slaveći događaj” upusti u ovako zahtevno i ambiciozno istraživanje koje je bliže muzejskim nego galerijskim projektima.
Prvo, ideja je fokusiranje enformela kao umetničkog i društvenog fenomena koji se po mišljenju mnogih kritičara smatra najznačajnijim u likovnoj praksi Srbije šezdesetih godina 20. veka, pa i čitavog stoleća, i čiji se idejni koncept i umetnička percepcija tumače kao radikalni rez u kontekstu umetnosti sedme decenije.
Po prirodi stvari, ovo slikarstvo treba istorizovati i re/afirmisati novim interpretacijama novih generacija istoričara i sa dovoljnom vremenskom distancom. Jer, osim u okviru slikarstva šeste decenije u Jugoslaviji, kako je u istorizaciji srpskog posleratnog modernizmapozicioniran u projektu beogradskog Muzeja savremene umetnosti, ovim fenomenom i njegovom kontekstualizacijom Muzej se nije više bavio.
Drugo, Lazar Trifunović, istoričar umetnosti, hrabri likovni kritičar i profesor upamćen je kao profesionalac velikih zasluga. Srčano i sa iskrenim uverenjem, Trifunović je promovisao slikarstvo enformela izložbom Mladi slikari, održanoj pre 49 godina upravo u galeriji Kulturnog centra.
Poslednja izložba u ovom ciklusu posvećena je fazi enformel slikarstva Vere Božičković-Popović, Miće Popović i Lazara Vozarevića, umetnika iz takozvane starije generacije slikara koji su ušli u enformel sa već stečenim umetničkim iskustvom i stavom, a njihovi radovi obuhvataju period 1958–1966/1969. godine.
Nesumnjivi talenat istoričara umetnosti potvrdile su autorke ove postavke Jelena Stojanović i Gordana Dobrić, a Dobrić je i nosilac čitavog projekta „Beogradski enformel”– izuzetno profesionalno sposoban koordinator, autor i koautor.
Mada prostor galerije ograničava broj radova izbor dela svojim vrednostima svakako pripada muzejskim postavkama – biserima koji generišu energiju dela apstraktne strukture.
Kao svojevrsnu najavu ovog umetničkog događaja i idejni putokaz na ulazu u Galeriju čitamo rečenicu Lazara Trifnovića:U enformel slikarstvu Miće Popovića, Vere Božičković i Lazara Vozarevića postoji jedna vrsta osvetljenja bez ikakve materijalne funkcije: ono ništa ne osvetljava, ne oblikuje, ne boji: to je osvetljenje psihološkog tipa.
Razlike u slikarskoj tehnici i inovacijama (istraživanje boje, materije i njenog uslojavanja, strukture, simbola i svetla) kao razlike u estetskim diskursima očiti su na primerima radova aktuelne izložbe. Dok su Vozarevićeve slike svojom atmosferom bliske srednjovekovnim ikonama, estetikom koja je duboko utkana u njegov rad, umetnički (i bračni) par Popovići su, boraveći u Parizu na izvoru informacija, drugačije razumeli poetiku enformela.
Tako je enformel obeležio veliki deo stvaralaštva Vere Božičković i ona je dosledna u tome, dok je za stvaralaštvo Miće Popovića enformel jedna značajna faza između dve slikarske figuracije i filmskih projekata.
U svojoj autorskoj studiji o Mići Popoviću i Veri Božičković Jelena Stojanović u logični problemski tok povezuje slikarski i filmski stvaralački kod Miće Popovića, kao jedinstven i kompleksan umetnički stav. Kao kompatibilni elementi o umetničkim vrednostima autora i vremena, ambijent postavke oživljavaju i dokumentarni film „Rekvijem u sivom” – dijalog o kolažu koji su 1963. realizovali L. Trifunović i M. Popović i igrani film Miće Popovića „Čovek iz hrastove šume” iz 1964. godine.
Za ovu priliku publikovan je i reprezentativan katalog/knjiga, koji je inače pratio svaku izložbu posvećenu „Beogradskom enformelu”, a kao kruna čitavog projekta i njegov teoretski rezime organizovan je okrugli sto naslovljen: „Teme u enformelu: termini, kritika, kontekst”.
Kao vrsta paralelnog događaja ovoj završnoj izložbi posvećenoj enformelu u Kulturnom centru, u Galeriji 212 otvorena je izložba Zorana Pavlovića, koji je inače već bio predstavljen u ovom projektu Kulturnog centra. U kamernom prostoru ove galerije predstavljen je manje poznat (i ređe izlagan) deo opusa iz slikareve enformel faze koja afirmiše estetske ideale vremena obeležene traganjem za novim organizovanjem materije i vizuelnih znakova.
Pavlović je, kao i Mića Popović i Živojin Turinski, paralelno sa umetničkom praksom bio i kritičar, teoretičar i autor brojnih studija i eseja o umetnosti; o enformelu je pisao da „nije ni stil ni pravac, već stanje duha poratne Evrope”.
Ljiljana Ćinkul
objavljeno: 13.10.2011
