Izvor: Politika, 09.Dec.2006, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Najlepši primerci nakita
"Magija ćilibara"sastoji se iz tri velika segmenta: izložba, naučni skup i monografija, koji su u kratkom vremenskom intervalu zaokruženi zaslugom Narodnog muzeja u Beogradu
Da se u Srbiji može realizovati kompletan proces istraživanja krunisan besprekornom monografijom u najnovije doba potvrđuje arheološka izložba "Magija ćilibara". Otvorena na dan Narodnog muzeja, 10. maja, sve do svog zatvaranja, do polovine decembra, živi intenzivno zahvaljujući brojnoj publici, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << načinu predstavljanja i, dabome, samoj magiji ćilibara. Narodni muzej u Beogradu prihvatio se velikog zadatka da pod svojim krovom, nakon višegodišnjih istraživanja grupe arheologa, pre svega prof. dr Aleksandra Palavestre (Filozofski fakultet Beograd, Odeljenje za arheologiju) i Vere Krstić, kustosa Narodnog muzeja u Beogradu, predstavi jedan od najintrigantnijih arheoloških materijala iz svojih fondova, kao i da prikupi i organizuje pozajmice iz velikog broja muzeja Srbije. U uslovima nejasne strategije u domenu kulture finalno izvedeni poslovi se smatraju podvigom.
"Magija ćilibara"sastoji se iz tri velika segmenta, koji su u kratkom vremenskom intervalu zaokruženi trudom naše najstarije matične kuće. Od 3. do 6. maja 2006. organizovana je Peta međunarodna konferencija o ćilibaru, sa oko 30 učesnika sa teritorije bivše Jugoslavije, šireg regiona i gostima od Estonije, Latvije i Letonije do predstavnika iz Velike Britanije i SAD. Otvorena su brojna krupna pitanja koja zahtevaju kompleksne odgovore, od porekla ćilibara, fragmentaciji narukvica u periodu gvozdenog doba na zapadnom Balkanu, o razlozima afiniteta Grka, Rimljana i Etruraca ka ovom materijalu, o ćilibaru kao indikatoru socijalnog i prestižnog statusa.
Metafora megalopolisa
Nekoliko dana posle skupa u atrijumu Narodnog muzeja, u ambijentu metafore megalopolisa, ispod malih staklenih oaza, postavljeni su najlepši primerci nakita, votivnih predmeta, zagrobnih darova vremenskog raspona od nekoliko hiljada godina, od bronzanog doba do srednjeg veka. U svet ćilibara ulazite pod razvejanim osvetljenjem koje ne dopire iz jednog izvora. Sjaj i transparetnost utiska pojačan je širokom linijskom trakom razigranih staklenih celina što "putuju" kroz vreme pogledom u ogledalo. Dok razgledate bilo kao stručnjak, ono što je važnije, bilo kao običan posetilac, zbog kojih je čitav napor i uložen, osećate svemoćni mir vekova, tišine i veličanstvene energije prethodnika.
U svakom delu "megalopolisa" otvara se priča o prethodnom životu predmeta i razmišljanja o razmerama ljudskog znanja. U svakoj perli ili delu kompozitnog nakita utkan je sled tehnoloških iskustava koja dostižu vrhunac u umetničkom izrazu. Uz minimalno tretiran materijal glave ptica oblikovane su kao izuzetna vajarska dela. Monumentalna po utisku – izvedena su na komadima prosečne veličine dva do tri santimetra!
Šta ovu izložbu čini posebnom u odnosu na arheološke ekspozicije novije produkcije? Ukoliko odvojimo muzeološke parametre, kao što su dosledni ton osnovne ideje, način prezentacije, osvetljenje, komunikacija sa posmatračima, ukupni dizajn Ivana Kucine, koji su na zavidnoj visini u odnosu na slične projekte po muzejima Evrope, ostaje arheološka povest o ćilibaru. Autori su uspeli da svoja saznanja uvedu u model izlaganja. U susretu sa ćilibarom razvija se duga tanana nit puta kroz istoriju trgovine, ratovanja i okupljanja u nove društvene sisteme. Sever Evrope se spaja sa jugom, pletući prostranu mrežu komunikacija i uticaja, povezujući velika imena i bezimene prodavce, prenoseći verovanja i tradiciju udaljenih područja.Čistota likovnog izraza koja se minuciozno našla u službi arheološkog materijala ima za posledicu da kao da se nalazite sred kulturnog događaja. Ne uspeva tako nešto svaki put!
Ono što ostaje iza izložbe jeste monografija "Magija ćilibara", koja predstavlja enciklopedijsku raspravu o ćilibaru kroz vekove (autori: Aleksandar Palavestra i Vera Krstić, Narodni muzej Beograd, 2006, Arheološke monografije 18). Počevši od osobina materijala do njegovog kulturnog konteksta, autori su uspeli da ostvare nadasve zanimljivu knjigu za širu čitalačku publiku. Nijednog momenta njen naučni, kao i stručni kredibilitet ne dolaze u pitanje. Gde god da želite da se otisnete u lični doživljaj putovanja kroz vreme zapljuskuje vas niz podataka: od magijskih i lekovitih svojstava ćilibara, brojnih imena kroz vreme i kulture, do oživljavanja trenutka kada spoznajete da su teorijski svega tri osobe sa Baltika, u tri ekspedicije, mogle da donesu kompletnu pošiljku mikenskim centrima u periodu od 1600. do 1200 g.p.n.e. Tada niste sigurni da li se nalazite u nekim od skrivenih hodnika istorijskih romana Umberta Eka, ili sam život ispisuje slojevitije događaje od umetničkih tvorevina ljudskog uma.
Perle raznih oblika, od boca, žireva do predstava ptica, ogrlice, kompozitni nakit od pločica sa predstavom Herkula sa zarobljenicima, sa sfingom i jahačima, besprekorno su obrađeni korpusi po kriterijumu arheologije, uz mnoštvo korisnih i zanimljivih podataka. Studija o kompozitnom nakitu predstavlja maestralnu analizu od arheoloških do etnoarheoloških paralela. Kada uspete da se odvojite od potrebe da detaljno opisujujete svaku predstavu, ali i postignete cilj objašnjenja zbog čega je pravljen i kako se nosio ovaj komplikovani nakit, onda arheologija postaje moćna disciplina.
Nova muzejska publika
Kada uspete da oživite i vratite trenutak iz daleke prošlosti, onda je jedno sigurno: arheologija je prevazišla svoje rane bolesti, od senzacionalizma i velikih iskopavanja pretprošlog veka, preko tipologiziranja, sistematizovanja i posmatranja određenih parametara tokom XX stoleća, do uranjanja u jedan mali i na čas uhvaćeni kod. Ova knjiga podjednako impresionira svojom unutrašnjom dinamikom izlaganja, laganom čitljivošću, kojoj nije neophodno arheološko obrazovanje, kao i visokom stručnom opservacijom. Uz sve superlative, treba istaći fascinatnost fotografija Nebojše Borića, grafičko uređenje Irene Stepančić, kao i mnogobrojnih saradnika na projektu.
Na kraju, iznosimo činjenicu koja do sada nije otišla dalje od stručnog dela publike. Narodni muzej u Beogradu, iako se nalazi u kompleksnim poslovima pripreme rekonstrukcije svoje kuće i brige oko fonda, na najbolji mogući način pokušava da prevaziđe hendikep stalne postavke objavljivanjem monografija i naučnih studija. Izdanja kao što su prvi katalozi vizantijskog novca, obimni korpus rimskog republikanskog novca, rasprava o gleđosanom posuđu kasnoantičkog perioda ili jedan od posve novih pristupa kulturi Lepenskog vira prati izvanredni dizajn, mnoštvo vizulenih doživljaja muzejskog materijala – što će naći put do šireg kruga čitalaca.
U tom okviru treba razmišljati o negovanju novog naraštaja muzejske publike i već uveliko otvorenim vratima ove institucije koja pokazuje sve znake svojih vrlina.
Vera Bogosavljević Petrović
[objavljeno: 09.12.2006.]
