Izvor: Politika, 30.Sep.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
"Granica" s Bogom
Fotografije ruskog predsednika sa pecanja u društvu princa od Monaka Alberta obišle su svet sredinom avgusta. Javnost je prvi put videla Vladimira Putina obnaženog do pasa kako ležerno u brzacima južnog Sibira zabacuje štap. Ako su Putinovi zategnuti bicepsi možda (ne)namerno demonstrirali snagu današnje Rusije, onda je krst na njegovim grudima simbolično ukazao na duhovni orijentir najveće države na svetu.
Porodična epizoda o krstu sa fotografije od kojeg se Vladimir Putin više ne >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << odvaja mogla bi biti i priča o ponovnom vaskrsu pravoslavlja posle višedecenijskog ateističkog terora kojem je bila izložena crkva.
"Roditelji su mi živeli u Lenjingradu u istom stanu sa jednom staricom, baba Anjom. Kada sam se rodio ona i mama su me da otac ne zna, jer je bio sekretar partijske organizacije, tajno krstile", "ispovedao" se Putin u intervjuu listu "Komersant": "Četiri godine pre majčine smrti prvi put sam putovao u Izrael. Tada mi je dala krstić koji je sačuvala sa mog krštenja i zamolila me da ga osveštam na Hristovom grobu. Od tada ga više ne skidam. Inače, taj krstić je od aluminijuma."
Prevazilaženje crkvenog raskola
Ruski predsednik tokom svoje vladavine u mnogim prilikama vidljivo manifestuje privrženost pravoslavnoj crkvi. Sam moskovski patrijarh Aleksije II potvrđuje da sa šefom države Putinom ima redovne radne sastanke: "Razmatramo ne samo crkvena pitanja već sve što se tiče Rusije, naših građana ali i sveta. Vladimir Vladimirovič dobro razume ulogu pravoslavne crkve u našem društvu i uzima u obzir njeno mišljenje pri donošenju mnogih odluka."
Kruna obnovljene "simfonije" crkve i vrha države bila je vidljiva 17. maja ove godine kada je na praznik Vaznesenja Gospodnjeg posle osam decenija napokon došlo do ujedinjenja dva dela iste crkve – Moskovske patrijaršije i Ruske zagranične crkve. Višegodišnje mukotrpne pregovore o prevazilaženju crkvenog raskola prouzrokovanog građanskim ratom od 1918. do 1922. godine otvoreno je podržavala i ruska država. Povodom ovog istorijskog događaja Putin je izjavio: "Posle višedecenijske razjedinjenosti može se zaključiti da u ovom političkom i crkvenom konfliktu nije bilo pobednika. Svi su izgubili i crkva i vernici, ali i celo rusko društvo. Obnova crkvenog jedinstva je najvažniji uslov za uspostavljanje jedinstva Rusa u celom svetu."
Iako je Sveti apostol Andrej Prvozvani još u prvom veku na obalama Dnjepra širio "blagu vest", Rusija je postala hrišćanska zemlja tek krštenjem kijevskog kneza Vladimira 988. godine. Tokom hiljadugodišnje istorije, odnosi crkve i državne vlasti nisu uvek bili idilični, ali pravoslavlje je postalo neodvojivi deo nacionalnog, duhovnog i kulturnog identiteta ruskog naroda. Zato je u pesničkom zanosu Rajner Marija Rilke i mogao da napiše "Rusija je jedina država koja se graniči s Bogom".
Ali, Ruska pravoslavna crkva je od Oktobarske revolucije pa do "perestrojke" prošla pravu golgotu . Samo tokom "velike čistke" 1937. i 1938. godine uhapšeno je 200.000 vernika i pripadnika crkvenog klira, a streljan je svaki drugi sveštenik. Hiljade hramova je srušeno ili su pretvarani u kasarne, zatvore, magacine i stanove. Raspadom Sovjetskog Saveza završio se 74-godišnji period mučeništva i crkva je postepeno za poslednjih 17 godina od nekada glavnog ideološkog neprijatelja postala institucija u koju narod posle predsednika i vojske ima najviše poverenja.
Trijada "Bog, car i otadžbina"
Obnova pravoslavlja u Rusiji danas je vidljiva i golim okom. U 1986. godini bilo je 6.800 pravoslavnih hramova, a danas 27.000 (u carskoj Rusiji bilo je 78.000 crkava). Broj otvorenih manastira se sa 18 povećao na 680. Samo u Moskvi u 500 crkava (pre 20 godina bilo ih 46) propoveda 1.700 sveštenika i đakona.
"Nekadašnja trijada Bog, Car i Otadžbina važi i danas", kaže Mihail Tarusin, rukovodilac sociološkog odeljenja Instituta za društveno planiranje, koji ističe da se broj ateista za petnaest godina prepolovio i iznosi oko 15 odsto. Prema istraživanjima, danas u Rusiji između 70 i 80 građana se izjašnjava da je pravoslavno.
"Nezavisimaja gazeta" je u oktobru prošle godine uvrstila patrijarha Aleksija II i mitropolita Kirila na listu od 40 najuticajnijih ličnosti u Rusiji. Ovaj moskovski dnevnik tvrdi da crkvena jerarhija ima više uticaja na javno mnenje od čak sedam federalnih ministarstava.
Sve jača pozicija crkve ali i pokušaji da se u državne škole uvede veronauka pod nazivom Osnovi pravoslavne kulture naterao je desetoricu ruskih akademika predvođenih nobelovcem Vitalijem Ginzburgom da se krajem jula obrate Putinu. U javnom pismu oni su izrazili zabrinutost za "rastuću klerikalizaciju društva" i kako kažu "aktivno prodiranje crkve u sve sfere javnog života". Većina ruskih medija je na nož dočekala ovo pismo. Moskovska patrijaršija je akademicima poručila da "u današnjem slobodnom svetu delovanje crkve ne može biti ograničeno samo na svoju parohiju".
Tačku na raspravu oko uvođenja veronauke kao obaveznog predmeta nedavno je stavio sam Putin: "Znate moj odnos prema Ruskoj pravoslavnoj crkvi. Ali, za uvođenje predmeta Osnovi pravoslavne kulture neophodno je menjati ustav jer je crkva odvojena od države. Smatram da to ne bi trebalo da radimo. Deca treba da se obrazuju u duhu četiri religije (pravoslavlje, islam, judaizam i budizam), ali je neophodno naći formu prihvatljivu za celo društvo."
[objavljeno: ]
