Izvor: Politika, 16.Sep.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Glava pod pazuhom
U Podgorici, u kulturnim krugovima, najviše se govori o novom broju književnog časopisa "Stvaranje", koji izlazi, s prekidima, šest decenija
Događaj o kome se u Podgorici, pored iscrpljujućih političkih analiza od postreferendumskih rezultata do septembarskih izbora, najviše govori, jeste jubilarni izlazak književnog časopisa "Stvaranje" u godini kada ovo značajno književno glasilo slavi šest decenija svog trajanja. Posle tri godine neizlaženja novi broj, najstarijeg >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << književnog časopisa u onoj nekadašnjoj velikoj Jugoslaviji, pod nazivom "Bože pravde", predstavlja obnovu jedne zapostavljene i prećutane duhovnosti, obuhvatnost nacionalne biblioteke u kojoj su sačuvani najčistiji i najblistaviji tragovi našeg etnosa i etosa. Ova knjiga "Stvaranja", odnosno antologijski izbor, nije samo prilog više nacionalnoj književnosti, pesničkoj istoriji, ona je, iznad svega, samosvest o određenju kroz metafiziku i imaginaciju, eliotovski dokaz o tradiciji kao izvoru i duhovnoj meri koja nas određuje i usmerava čak i kada izbegavamo za nju da znamo.
Srpski udes
Sadržaj ovog literarnog hrama uspostavlja narušenu duhovnu ravnotežu, obuhvatajući srpske pesme, članke, besede i himne, i u tom poetskom raznoglasju predstavlja onu, u današnjem dobu posebno, prećutanu najvišu meru srpskog udesa i srpske tragike.
U pogovoru naslovljenom "Glava pod pazuhom" Bećir Vuković, glavni urednik ove pesničke čitanke (koju je posvetio mitropolitu
Amfilohiju Radoviću), kaže: Usamljeni čitaoče, ova sveska "Stvaranja" koja je pred tobom po svemu je neobična. Iznad svega zato što je ova sveska uglavnom – Poezija. Ali nije ova sveska antologija poput one koje ćeš naći u bibliotekama, antikvarijatima, knjižarama: ova sveska je više od antologije.
Ovo je jedna velika poema, ili (neko će reći roman- reka o jednom srećnom, nebeskom narodu koji vekovima na zemlji živi velike nesreće.
Ova sveska je romansirana biografija toga naroda koju ispisuju njegovi najdarovitiji sinovi – zato je ona tako neočekivano blaga poput molitve, i oštra poput prokletstva. Visoki čitalački sabore, ova sveska počinje pjesmom koja se paradoksalno zove Propast carstva srpskog, a zapravo ona stoji na početku i obzanjuje Carstvo duha srpskog – carstva nebeskog čiji smo mi
Ono što se obnavlja u ovoj poeziji jeste tragika, a to je sistem istina o nama... Zašto ova knjiga počinje pjesmom Propast carstva srpskog? Zato što još propada a još nije propalo i nikad neće propasti, naprotiv! Zato što u našem biću struji propast poput večnih atoma. Zato što naša propast svetli (...)
Srpski pesnik je u svom jedinstvenom jeziku ostvarivao onu vrstu horizonta koji nas je učinio vrednim samopoštovanja, jednako tako da je i sam svet nalazio okrilje u našem jeziku, i obraćao nam se i darivao nas darovima svojih uvida. Otuda u ovoj antologiji Gete, Igo i Puškin, Jesenjin i D` Anuncio, Breht i Stanesku, Handke, Triber i Lamartin (...)
Svet u kome živimo sve je ali nije poetski svet. Najkolosalnije zamisli modernog varvarstva (Rembo) na putu su da ukinu poeziju. Globalizam, (Veliki brat) jeste taj koji hoće prvo da ukine poeziju. Senka globalizma i preko litica koje samo Crnoperi Gavran nadlijeće.
Dodajmo, okitimo scenu još zloslutnijim krajem Bećkovićevog Bodeža: "I pre će nestati/ nego se opsetiti/ da će krvav bodež/ ostati/ jedini/ spomenik/i krst/ iznad nas".
Pesnički kosmos koji isijava iz ove knjige koja je od velikog nacionalnog značaja, i ne samo za literarate, već i za ona 32 odsto srpskog naroda u Crnoj Gori, znači sabiralište esencijalnog emocionalnog zanosa i svest o samoodređenju i samoodržanju kroz vremena terora, poetsko nasleđe, sveglas koji spaja razvejano srpsko biće širom zemljinog šara, doprinoseći njegovom duhovnom opstanku.
Verujem da će i institucije kulture u Crnoj Gori, kao i nezavisni mediji, shvatiti značaj i vrednost ove knjige i učiniti sve da ona bude valjano predstavljena, kao što to čine, recimo sa "Almanahom Matice muslimanske", "Maticom crnogorskom" ili " Ljetopisom Crnogoraca" iz Hrvatske. Tek da ona priča o ravnopravnosti i multikulturalnosti bar jednom bude potvrđena.
Genisov san
Nažalost, svoje pesme zastupljene u ovoj antologiji nije doživeo da vidi pesnik Dragiša Madžgalj. O njegovoj smrti državni, nezavisni mediji (izuzev lista " Dan"), nisu objavili ni rečcu. Kao da Dragiša Madžgalj nikakvih dodirnih tačaka nije imao sa Crnom Gorom, zemljom rođenja gde je 16. juna ove godine i sahranjen.
I ovog leta, kao i onih prethodnih, na raznoraznim književnim manifestacijama, počevši od Trga pesnika u Budvi, Barskog ljetopisa, Plavskih i Ulcinjskih književnih susreta, učestvovali su brojni crnogorski, hrvatski, albanski, bošnjačko-bosanski pisci i pisci iz Srbije; svi sem srpskih pesnika iz Crne Gore, koje ne pozivaju čak ni na zavičajne večeri.
Prisutnost u jeziku na kojem zabranjeni srpski pisac stvara, podrazumeva potpunu anonimnost i odsutnost iz realnog geografskog prostora, odsutnost iz prostora slobodnog delovanja, gluvi muk margine, stvaranje bez odjeka, uviranje u prazninu.
Možda dugogodišnje stanje u kome se nalazi zabranjeni srpski pisac ovde, najpreciznije definiše ruski pisac Aleksandar Genis, inače nedavni gost Trga pjesnika u Budvi: "Imao sam jedan san. Sanjao sam slobodu da pišem i objavljujem na ruskom jeziku. Paradoksalno, ali najkraći put do tog sna bio je odlazak iz Rusije".
I nanovo sledi nova recepcija Njegoša, novo čitanje nedostižne Knjige nad knjigama. Uvaženi čitalac "Politike", ustvari zna da se tu radi o vejanju sitnog crnog peska koji neštedimice zasipa sveta slova u cilju poništenja, i u kom pravcu novi čitači- lobalisti, anatomski seciraju vladičina poučenja i stihove: "Plam će, vječno životvorni, blistat Srbu tvoje zublje/ sve će sjajni i čudesni u vjekove bivat dublje".
U kontekstu egzistencije obeležene zabranom, možda bi se mogla smestiti i priča o ukradenoj bisti Božidara Vukovića Podgoričanina. Bista velike vrednosti, rad u bronzi vajara Rista Stijovića, nestala je sredinom maja iz samog centra Podgorice i još uvek nije pronađena. Spomenik je urađen 1939. godine povodom 4oo. godine od rođenja ovog prvog srpskog štampara na Slovenskom jugu, u čijoj su štampariji pečatani: "Oktoih prvoglasnik", "Pslatir", "Praznični minej", " Trebnik", knjige koje su zapisale i našu duhovnu sudbinu, pletući zarni venac nad onim večnim putnikom sa glavom pod pazuhom.
Milica KRALJ
[objavljeno: 16.09.2006.]
