Izvor: RTS, 03.Apr.2014, 08:50 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Gambit u Južnom kineskom moru
Kineski vojni i civilni brodovi proteklih nekoliko dana manevrima su ometali snabdevanje male ali važne vojne ispostave Filipina u Južnom kineskom moru. Ta kineska akcija, navode filipinski mediji, predstavlja pritisak koji se podudara sa filipinskim podnošenjem dokaza Međunarodnom sudu pravde u vezi sa teritorijalnim sporom sa Kinom u tom moru.
Osam filipinskih mornara poput poslednjih Mohikanaca ponosno prkose rastućoj kineskoj moći, dižući zastavu svoje zemlje usred beskrajnog >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << morskog prostranstva.
To je slika koju je američka novinska agencija Asošijeted pres poslala širom sveta kao ilustraciju vesti o herojskoj istrajnosti filipinskih mornara koji su proteklih dana na olupini vojnog broda "Sijera Madre", opkoljeni kineskim brodovima i izolovani, čekali potrepštine i ljudstvo koje će ih smeniti na dužnosti odbrane najisturenije filipinske postave u vodama Južnog kineskog mora, koje su predmet spora između njihove zemlje i najmnogoljudnije države sveta.
Ova drama tako, pored autentičnih, sadrži i inscenirane elemente, zbog činjenice da je zapadne medije tu planski dovezao brod koji pripada filipinskoj vladi i zbog toga što je "Sijera Madre", oronuli američki vojni brod iz Drugog svetskog rata ustupljen na korišćenje filipinskoj mornarici. Taj brod je, uprkos svojoj neupotrebljivosti, namerno postavljen na greben u Južnom kineskom moru i ispunjen ljudima da bi, u slučaju da kineske snage pokušaju da ga uklone, takav njihov postupak mogao da bude pravno okarakterisan kao otvoren napad na filipinsku državu.
A Filipini zaista imaju određene argumente u sporu sa Kinom oko akvatorije ukupne površine oko 3,5 miliona kvadratnih kilometara u Južnom kineskom moru.
Naime, sporne vode u kojima se nalazi "Sijera Madre" udaljene su 190 kilometara od najbližeg filipinskog ostrva Palavan i čitavih 1.000 kilometara od kineske obale.
Morsko dno pod njima deo je tektonske ploče koja se proteže od Filipina, što toj zemlji daje pravo da te vode uvrsti u svoju Ekskluzivnu ekonomsku zonu (EEZ), čija je širina 370 kilometara, i gde druge države ne bi trebalo da nameću svoj suverenitet.
Filipinci tvrde da su Kinezi, uprkos tome, još 1995. godine izgradili svoju ispostavu na grebenu Misčif, koji se nalazi na samo 200 kilometara od filipinskog ostrva Palavan, te da poslednje dve godine ne dozvoljavaju prilazak filipinskim ribolovcima u plićaku Skarboro na 225 kilometara od filipinske provincije Zambales.
Zahlađenje kinesko-filipinskih odnosa
Odnosi između dve zemlje upravo su zahladneli u aprilu 2012. godine kada je filipinska obalska straža uhapsila kineske ribare koji su lovili u prostoru plićaka Skarboro u tom moru.
Dva broda koja su pripadala filipinskoj obalskoj straži i filipinskom Ministarstvu za ribolov, ubrzo je opkolilo 80-ak kineskih plovila, pa su, nakon skoro dva meseca blokade, bili prisiljeni na povlačenje.
Taj incident je propratilo otkazivanje turističkih aranžmana za Filipine i smanjenje uvoza filipinskog voća s jedne, te bojkot kineskih proizvoda s druge strane.
Filipini su u januaru 2013. podneli Međunarodnom sudu u Hagu zahtev za međunarodnu arbitražu u vezi sa spornim teritorijama u Južnom kineskom moru, a pre nekoliko dana dostavili su i dokazni materijal.
Filipinski šef diplomatije Albert del Rosario izjavio je tim povodom da će njegova zemlja uporno braniti ono što joj legitimno pripada i da je Hagu podnela dokaze na 4.000 strana koji potkrepljuju njenu tvrdnju o posedovanju suvereniteta nad tim vodama i njeno mišljenje o tome da je Međunarodni sud pravde u Hagu nadležan za teritorijalni spor sa Kinom.
Filipinski zahtev za arbitražu, po njemu, doprineće regionalnom miru i bezbednoj plovidbi u ovim prometnim vodama.
Filipinski zahtev zasniva se na Konvenciji Ujedinjenih nacija o pravu mora (UNCLOS), ali kineski stručnjaci za međunarodno pravo tvrde da ta konvencija, mada se odnosi i na teritorijalna pitanja, ne može biti pravni osnov za donošenje odluka povezanih sa suverenitetom.
Kao dve krajnosti, ocenjuju azijski analitičari, postoje mogućnost da se Međunarodni sud u Hagu oglasi nenadležnim za spor u Južnom kineskom moru i mogućnost da se Kina, u slučaju da ishod po nju bude negativan, povuče iz UNCLOS-a.
Oni smatraju da sam proces i ishod arbitraže u Hagu, verovatno neće moći da direktno sputaju delovanje Kine koja u poslednje dve decenije šalje sve više pomorskih efektiva u sporni region.
Ipak, taj proces bi mogao da ojača diplomatsku poziciju Filipina, donese im naklonost međunarodnog javnog mnjenja i podstakne druge zemlje, kao što su Vijetnam, Malezija i Bruneji, koje polažu pravo na delove Južnog kineskog mora, da na isti način potraže zaštitu od onoga što one smatraju kineskim ekspanzionističkim ambicijama.
Kinesko ministarstvo spoljnih poslova odbacilo je filipinski zahtev kao "jeftini pravni manevar usmeren na zadobijanje međunarodnih simpatija".
Najmnogoljudnija zemlja sveta svoje pravo nad Spratli ostrvima i spornim vodama oko njih bazira na starim pomorskim mapama u kojima su se ona vodila kao deo kineskog carstva, te smatra da spor treba rešavati kroz bilateralne pregovore i u skladu sa Deklaracijom o ponašanju u Južnom kineskom moru koju su potpisale Kina i zemlje članice Asocijacije država jugoistočne Azije (ASEAN).
Mediji u istočnoj Aziji tvrde da Kina polaže pravo na oko 70 odsto Južnog kineskog mora, koje se prostire od Tajvana na severu do Indonezije na jugu.
Tokom nedavne posete Evropskoj uniji, kineski predsednik Si Điping rekao je da njegova država neće prouzrokovati probleme u spornim vodama u Južnom kineskom moru, ali da se neće ni bojati problema koji drugi prouzrokuju u vezi s tim.
Te vode, osim što imaju ogromnu važnost kao trgovački put kojim se kreću sirovine i roba takvih ekonomskih giganata kao što su Kina, Japan, Južna Koreja i Tajvan, smatra se, leže i na ogromnim količinama prirodnog gasa i nafte.
Vojnopolitička podrška SAD
U svojim nastojanjima da realizuju suverenitet nad ostrvima Spratli, Filipini uživaju vojnopolitičku podršku od Sjedinjenih Američkih Država i Japana. Na Filipinima se trenutno razmatra ponovno davanje dozvole za otvaranje američkih baza od kojih je poslednja zatvorena 1992. godine, nakon završetka Hladnog rata.
Iduće godine Japan, blizak američki saveznik koji takođe ima teritorijalni spor sa Kinom, započeće isporuku deset savremenih patrolnih brodova Filipinima, upravo radi odbrane suvereniteta te ostrvske zemlje od preko 80 miliona stanovnika nad prostranim vodama Južnog kineskog mora.
Rast kineske vojnopolitičke moći tako sada zbližava Filipine sa državama koje su joj, u ne tako dalekoj prošlosti, bili neprijatelji.
Vekovima španska kolonija, Filipini su pali u američke ruke nakon trijumfa SAD u ratu protiv Španije 1898. godine i neuspelog pokušaja naredne godine da se proteraju pristigle američke trupe.
U decembru 1941. godine, samo deset sadi nakon bombardovanja Perl Harbura, Japan je otpočeo vazdušne napade na Filipine, i ubrzo ih okupirao.
Po okončanju najvećeg svetskog sukoba, Filipini su 1946. proglasili nezavisnost stavivši tačku na gotovo pola veka američke kolonijalne uprave, ali su se svrstali u američku interesnu sferu i tako dozvolili višedecenijsko stacioniranje američkih vojnika koji su u ofanzivi u proleće 1945. godine, skupa sa domaćim rodoljubima, proterali japansku armiju.
Više od 300.000 kineskih turista posetilo je Filipine prošle godine, pa suprotstavljanje na sudu u Hagu i rat nerava u Južnom kineskom moru mogu ekonomski dosta koštati Filipine, koji kasne za drugim zemljama istočne Azije poput Tajlanda, Vijetnama i Malezije kada je u pitanju industrijski razvoj.
Ipak, najveći spoljnotrgovinski partneri Filipina su SAD, Japan, Singapur i Tajvan, što ovoj zemlji daje određen manevarski prostor u teritorijalnom sporu sa Kinom.
