Izvor: Blic, 06.Feb.2009, 06:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Dvojno državljanstvo „dva oka u glavi“
Iskustvo pokazuje da se kroz odnos prema dvojnom državljanstvu ogleda, ne samo razumevanje suverenosti, državnosti i nacionalnog identiteta, već i odnosi između država. Negativan stav prema pravu na dvojno državljanstvo najčešće je posledica loših međudržavnih odnosa.
Tipičan primer su veoma loši odnosi Crne Gore i Srbije koji traju od sredine prošle decenije. Do njihovog dodatnog pogoršanja došlo je uoči i posle izdvajanja Crne Gore iz državne zajednice SCG, >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << 21. maja 2006. godine, a naročito posle crnogorskog priznanja nezavisnosti Kosova, 9. oktobra 2008. godine. Tim priznanjem veoma su otežani, praktično blokirani započeti međudržavni pregovori o regulisanju pitanja dvojnog državljanstva, a zbog predstojećih vanrednih parlamentarnih izbora u Crnoj Gori njihov nastavak biće odložen na neodređeno vreme.
Ustavna i zakonska rešenja, to jest državne politike Crne Gore i Srbije u vezi sa pitanjem dvojnog državljanstva, suštinski se razlikuju, što veoma otežava zaključenje međudržavnog sporazuma o ovome veoma važnom i politički osetljivom pitanju. Tako, dok Ustav Srbije (član 38) izričito predviđa da njen državljanin ne može biti lišen državljanstva, Ustav Crne Gore (član 17.) ne sadrži takvu garanciju. Takođe, Zakon o državljanstvu Republike Srbije predviđa mogućnost da, na primer, državljani Crne Gore dobiju i državljanstvo Srbije, dok crnogorski Zakon o državljanstvu sadrži suprotno rešenje. Naime, u članu 16 ovog zakona propisano je da „crnogorsko državljanstvo prestaje crnogorskom državljaninu ako stekne državljanstvo druge republike članice ili druge države”. Crnogorskim ustavom (član 45), kao „zaštitna mera” predviđeno je da izborno pravo imaju samo oni državljani Crne Gore koji u njoj imaju najmanje dve godine prebivališta (pre izbora). Takva ograničenja ne postoje u Srbiji.
Crnogorskim predlogom međudržavnog sporazuma predviđeno je, kao izuzetak od opšteg pravila, da neće biti oduzeto crnogorsko državljanstvo samo onim njenim državljanima koji su do dana proglašenja državne nezavisnosti Crne Gore (3. jun 2006) stekli državljanstvo Srbije. Zbog veoma restriktivnog crnogorskog predloga i želje da se dođe do optimalnog i obostrano prihvatljivog rešenja, srpska strana je ponudila kompromis po kojem bi dvojno državljanstvo bilo priznato svim građanima Srbije, odnosno Crne Gore koji ga steknu do dana potpisivanja međudržavnog sporazuma. S obzirom na to da se time nudi mnogo duži rok od onoga koji je ponuđen u crnogorskom predlogu, vlasti u Crnoj Gori očigledno strahuju od toga da će, osim crnogorskih državljana koji žive u Srbiji, i veliki broj Srba u Crnoj Gori dobiti državljanstvo Srbije, što po njima ugrožava državni interes Crne Gore. U isto vreme, crnogorske vlasti su nevešto i prozirno simulirale velikodušnost i liberalan stav u vezi sa dvojnim državljanstvom time što su dodelile crnogorsko državljanstvo fudbaleru Draganu Džajiću i glumcima Mileni Dravić i Draganu Nikoliću.
Kad je reč o dvojnom državljanstvu, Srbija polazi od realne političke i životne činjenice da više od četvrtine miliona crnogorskih državljana ima stalno prebivalište u Srbiji i da su do sada u potpunosti bili izjednačeni u svim pravima sa državljanima Srbije. Po shvatanju srpskog državnog vrha, oni posle državnog osamostaljivanja Crne Gore mogu da dobiju državljanstvo Srbije, s tim što ne moraju da se odreknu crnogorskog državljanstva do koga im je, zbog porekla, bliskih rodbinskih veza i drugih emotivnih razloga, veoma stalo. U Srbiji se, takođe s razlogom, smatra da crnogorski državljani koji žive u Crnoj Gori, a nacionalno se osećaju i izjašnjavaju kao Srbi (32 odsto građana Crne Gore), ako žele mogu da dobiju i državljanstvo Srbije.
Suprotan stav crnogorske vlasti obrazlažu time da je Crna Gora mala državna i etnička zajednica kojoj bi liberalni sistem dvojnog državljanstva ugrozio nacionalni identitet, a time i državne interese. Takav stav verovatno je dobrim delom inspirisan nasleđenim i u novije vreme politički podgrejanim strahom od tzv. velikosrpske hegemonije i posrbljavanja Crnogoraca. Kako drugačije objasniti najavu crnogorske vlasti da će Srbe iz Crne Gore koji dobiju i državljanstvo Srbije lišiti matičnog crnogorskog državljanstva. Tako bi oni pravno postali stranci, sa bitno smanjenim građanskim pravima u Crnoj Gori kao u svojoj matičnoj državi, u kojoj oduvek žive i živeće. To predstavlja direktnu pretnju i način odvraćanja Srba iz Crne Gore da ne uzmu državljanstvo Srbije. Isto je i sa lišavanjem matičnog crnogorskog državljanstva onih državljana Crne Gore koji u Srbiji imaju prebivalište, ako dobiju državljanstvo Srbije. A upravo takvom politikom bi se suštinski i dugoročno ugrozio državljanski, pa i nacionalni korpus Crne Gore. Naime, broj crnogorskih državljana smanjio bi se za broj onih koji bi, zbog prebivališta u Srbiji uzeli njeno državljanstvo i tako, protiv svoje volje, izgubili dotadašnje matično crnogorsko državljanstvo. Takođe bi se smanjio i broj Srba iz Crne Gore koji uzmu državljanstvo Srbije. Vremenom bi se, zbog oduzimanja crnogorskog državljanstva, verovatno postepeno gubio ili slabio njihov crnogorski nacionalni identitet i osećanje pripadnosti Crnoj Gori, što, valjda, nije u interesu ionako malobrojne crnogorske nacije i države. Time bi, objektivno, došlo do skoro prisilnog otuđivanja dva veoma bliska naroda koji imaju zajedničko istorijsko i nacionalno poreklo.
Umesto pogoršavanja međudržavnih odnosa, zaoštravanja političkih sukoba u Crnoj Gori između Crnogoraca i Srba i faktičkog odricanja od velikog broja sadašnjih crnogorskih državljana, bilo bi logično očekivati da vlast u Crnoj Gori, ne odustajući od svog načelnog odnosa prema dvojnom državljanstvu, bar prihvati kompromisni predlog Srbije. Time bi građani Srbije i Crne Gore sa dvojnim državljanstvom postali važan činilac jačanja svestrane saradnje dve države, što potvrđuje svetsko i evropsko iskustvo. To bi, takođe, Srbiju i Crnu Goru dodatno preporučilo za prijem u Evropsku uniju.
