Izvor: RTS, 26.Nov.2008, 21:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Devedeset godina od Podgoričke skupštine
Na današnji dan pre 90 godina u Podgorici je održana Velika narodna skupština srpskog naroda u Crnoj Gori, na kojoj je doneta odluka o prisajedinjenju Kraljevine Crne Gore Kraljevini Srbiji.
Srpsko narodno veće u Crnoj Gori obeležava danas dan kada je aklamacijom i bezuslovno doneta odluka o sjedinjenju dve kraljevine na čelu sa regentom Aleksandrom Karađorđevićem, sinom Petra Karađoređevića i Zorke Petrović.
Sjedinjenje dve srpske kraljevine - jedne u >> Pročitaj celu vest na sajtu RTS << Podunavlju, a druge u Primorju - kako ih je, u proglasu crnogorske kraljevine 1910. nazvao Nikola I - bilo je, u formi realne unije, predviđeno 1914, kada su započeti prvi pregovori, piše istoričar Dušan Bataković u eseju objavljenom na sajtu rastko.org.yu. I dalje:
Ostvarenje toga plana sprečilo je iznenadno izbijanje "Velikog rata", prvog vojnog okršaja svetskih razmera.
Zajednička vojna i politička saradnja Srbije i Crne Gore u Prvom svetskom ratu, sve do zajedničkog sloma krajem 1915 i početkom 1916, pokazala je da snaga srpskog oružja, uprkos početnim nesporazumima, u sukobu s višestruko nadmoćnim neprijateljem, može da pruži zadivljujuće rezultate.
Bitke na Ceru, Kolubari i na Mojkovcu, stale su u red velikih pobeda u prethodnim stolećima, na Martinićima i Krusima, na Mišaru i Ivankovcu, na Grahovu i Šumatovcu, sve do bitke na Kumanovu 1912, kada je konačno, kako se svuda smatralo, bilo "osvećeno Kosovo".
Herojski otpor, u odsustvu spoljne pomoći, završio se okupacijom Srbije, padom Lovćena, crnogorskom kapitulacijom i "albanskog golgotom" srpske vojske.
Ona je preživela samo zahvaljujući divovskoj borbi Crnogoraca koji su im na Mojkovcu na Božić 1916, stvorili štit za odstupanje srbijanskih trupa ka Jadranu.
Crnogorci u srpskoj vojsci
Staro dinastičko rivalstvo je, u opštem rasulu, dobilo na težini; stari kralj Nikola je, neočekivano, napustivši narod i vojsku prešao u Italiju, a zatim i u Francusku, dok je takođe star i iznemogao njegov najstariji zet, kralj Petar, nevoljan da sretne tasta, prešao u posebnim kolima snegom zavejanu Albaniju da bi se, s preostalom vojskom, uz savezničku pomoć, smestio na Krfu, a vojsku pod zapovedništvom prestolonaslednika Aleksandra, rasporedio na Solunskom frontu.
Tamo su im se pridružile i mnogobrojne crnogorske snage, sastavljene od onih koji su ili prešli Albaniju sa srpskim trupama ili pristigli iz Amerike da pomognu oslobođenju porobljene otadžbine.
Komitski pokret u okupiranoj Crnoj Gori, sve snažniji posle prvih meseci okupacije, rastao je svakim danom, spirajući žig kapitulacije s hrabre crnogorske vojske. Komitski pokret, sve uspešniji u sukobu s austrijskim okupatorima, težio je, po svaku cenu, sjedinjenju sa Srbijom, znajući da će, po okončanju sukoba, samo zajednica Srbije i Crne Gore omogućiti "srpskom plemenu" da se dostojno uhvati u koštac sa budućim neprijateljima.
Autentična volja naroda
Ujedinjenje je sprovedeno, posle pobedonosnog prodora savezničkih snaga, u čijem su sastavu, kao vojnici u srpskim trupama, bili i mnogobrojni crnogorski dobrovoljci, od bivših vojnika kralja Nikole do dobrovoljaca iz Južne i Severne Amerike. Crna Gora je, zajedno sa Srbijom bila vaspostavljena kao država, a na talasu opšteg oduševljenja, krenuo je, nasuprot očekivanjima i uputstvima kralja Nikole, zabrinutog pre svega za opstanak dinastije, politički pokret za ujedinjenje sa Srbijom.
Premda se danas prenaglašavaju mnoge nepravilnosti prilikom priprema velike Narodne skupštine u Podgorici, uz isticanje da je prisustvo srpskih trupa bilo korišćeno kao neka vrsta pritiska, činjenica je, van svakog spora, da je većina naroda u Crnoj Gori, preko svojih uglednih izabranika, s mnogo autentičnog entuzijazma 26. novembra 1918. izglasala bezuslovno sjedinjenje sa Srbijom.
Svrgavanje dinastije Petrović-Njegoš, koje je prethodilo činu ujedinjenja pod dinastijom Karađorđevića imalo je, međutim značajnije posledice: kraljeve pristalice su, uz finansijsku pomoć italijanskih oficira, pokušali da oružjem ospore novo stanje, i najstarijega srpskoga kralja Nikolu Petrovića Njegoša, vrate na presto Crne Gore.
Brzo i brutalno skršena Božićna pobuna, ostavila je, bar u lokalnom predanju, ako ne i u proverivim istorijskim izvorima, gorak ukus međusrpskog sukoba, koji se danas, iz sasvim drugih razloga, namerno, tj. nenaučno, preuveličava.
