Izvor: Politika, 12.Nov.2007, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Briga o životu
Da je srpska medicina oduvek išla u korak sa svetom, pa čak i u teškom periodu turskog ropstva, pokazuju prvorazredna otkrića u manastiru Svetog Georgija u Dabru kod Priboja. Arheolozi su 2002. godine u ovoj svetinji u sloju gara i paljevine pronašli medicinske instrumente: okviri za naočare (pomoćna optička sredstva), cirkle, skalpeli, noževi i instrument za vađenje projektila iz tela, otkriven još samo na nekoliko mesta u Evropi.
Za ovo prvorazredno otkriće Dragiša Milosavljević, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << jedan od članova ekipe koja radi na obnovi ovog manastira, tada je rekao: "Možemo samo pretpostaviti šta se dogodilo sa skromnom bolničkom zgradom, kao i sa drugim građevinama u manastirskom kompleksu. U potrazi za dragocenostima i novcem rušitelji se nisu obazirali na opremu i pojedine instrumente koji su morali stajati na jednom mestu ili na policama."
Ovo otkriće upućuje na zaključak da je u srednjovekovnoj Srbiji bilo bolnica pri svakom većem manastiru. U istorijskim spisima ostalo je sačuvano da su bolnice osim svetog Save osnivali Stefan III Uroš Nemanjić u Dečanima između 1327. i 1335, car Dušan u manastiru Sveti arhangeli kod Prizrena 1342. godine i Kotoru 1350. godine knez Lazar u Ravanici 1381. godine, a despot Stefan Lazarević u Beogradu oko 1390. godine.
Srpski srednjovekovni vladari osnivali su bolnice i van granica Srbije. Tako je kralj Milutin oformio dve bolnice, u Carigradu 1308. i u Jerusalimu 1315. godine.
U radu "Srpska medicina u srednjem veku" objavljenom u "Timočkom medicinskom glasniku" iz 2004. Anka Lalović, viši kustos Narodnog muzeja u Zaječaru, piše:
"Srpske bolnice bile su osnivane i organizovane po ugledu na vizantijske, što je najočiglednije u dečanskoj bolnici koja je imala specijalistička odeljenja slična odeljenjima u bolnici Pantokratorovog manastira u Carigradu i to: "za lečenje onih koji stradaju od rana ili povreda", "za one koji nisu mogli slobodno disati radi ljutine koja dolazi iznutra", "za lečenje onih koji su se sasvim savili i nisu mogli ništa raditi", "za bolne od svete bolesti – epilepsije", "za bolesti očiju".
Anka Lalović navodi da je srpska srednjovekovna medicina po svom učenju bila evropska medicina i da se nije se razlikovala od italijanske i francuske medicine, osim u jednom. Kod nas u to vreme nije bilo medicinskih škola kao u Salernu i Monpeljeu. Medicinski priručnici tog vremena iz kojih se učilo bili su sastavljani od spisa antičke i arapske medicine, koje su izbegavale hirurške intervencije i patološka stanja u organizmu tumačile kao poremećaje nastale u ravnoteži sokova.
Prvi srpski lekari bili su takozvani lekari empirici, koji su imali iskustvo u lečenju raznih bolesti. Iako su vladari tadašnje Srbije praktikovali da pozivaju školovane lekare iz Grčke i Italije istorijski izvori su sačuvali imena dvojice prvih lekara: Prvoslav (1281) i Menča Baranin (1330).
Vrhunac svog uspona srpska medicina doživljava tokom 14. i 15. veka. U to vreme su već postojale ne samo manastirske već i gradske bolnice, ali i apoteke. Donošeni su i prvi propisi iz komunalne higijene, a osnivani su i karantini za suzbijanje zaraznih bolesti i ustanove za zaštitu leproznih bolesnika.
Najstarija apoteka na ovim prostorima osnovana je u Kotoru 1326. godine, a lekovi su tada stizali iz Venecije. Tadašnji lekari građu za poznavanje farmakopeje su nalazili u prevodima evropske srednjovekovne medicine, od kojih je najkompletniji čuveni Hilandarski medicinski kodeks No 512 sa opisom 145 lekova. Većina tadašnjih lekova bila je biljnog porekla, osim nekoliko za koje su korišćeni minerali. Lekovi su spravljani u složenom sastavu u kojem je često bilo i po 60 sastojaka. O leku se u kodeksu daje prvo njegovo ime, zatim sastav, način dobijanja, a najveći deo teksta sadrži uputstvo za lečenje pojedinih bolesti.
Turska osvajanja su zaustavila napredak tadašnje srednjovekovne medicine u Srbiji koja je ostala sačuvana po manastirima. Naš narod će čekati nekoliko vekova na svog prvog školovanog lekara Srbina. Jovan Apostolović koji je imao privatnu praksu u Novom Sadu, doktorirao je 1757. godine medicinu na nemačkom univerzitetu u Haleu sa disertacijom napisanom na latinskom "Kako osećanja deluju na ljudsko telo". Mnogi stručnjaci smatraju da je to bila prva rasprava o stresu u istoriji medicine.
[objavljeno: ]
