Izvor: Politika, 29.Jun.2015, 10:06 (ažurirano 02.Apr.2020.)
I banje i narodne kuhinje
Prosečna penzija svih penzionera u ovom momentu iznosi 23.168 dinara. Premalo za lagodno treće doba, ali stariji ljudi su skloniji solidarnosti pa lakše dođu do ogreva, zimnice, humanitarne pomoći, izleta...
Broj penzionera svake godine se povećava za prosečno 1,2 odsto, a kada se pogleda desetogodišnja statistika proizilazi da se broj starosnih povećava u najvišem procentu, broj invalidskih se smanjuje, dok broj porodičnih penzionera stagnira i uvek učestvuju oko 21 >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << odsto u ukupnom broju.
Savez penzionera nastoji da poboljša kvalitet života svojih članova, brinući se o njima i pomažući im da organizovano dobijaju ogrev, zimnicu, povlastice u prevozu, letovanja i lečenja u banjama. Udruženje radi na povezivanju naših penzionera sa pripadnicima trećeg doba iz drugih država u regionu, posebno sa onima koje su nekada bile u sastavu zajedničke države. Nisu retka ni takozvana bratimljenjasa drugim gradovima iz bivših republika SFRJ, jednodnevni izletinajčešće u planine i izletnička mesta u Srbiji, obilasci kulturno-istorijskih spomenika. Sindikalna udruženja na lokalnom nivou često imaju razvijeni kulturni i zabavni život, drže svoje horove, folklorna društva, sportske sekcije u sportovima primerenim njihovoj dobi.
Penzionerski život nije lak, ali dok postoje olakšice i organizacija besparica se lakše može prebroditi. O ovim i drugim pitanjima razgovarali smo sa Jelicom Timotijević, direktorkom Sektora za odnose s javnošću republičkog Fonda za penzijsko invalidsko osiguranje i Đurom Perićem, predsednikom Saveza penzionera.
1. Koliko ima penzionera u Srbiji?
U Srbiji je ukupno 1.739.661 korisnika penzije, od čega je, prema vrsti ostvarenih prava, starosnih 1.058.934, odnosno 61 odsto ukupnog broja, invalidskih 319.038 ili 18,2 odsto, a porodičnih 361.689 ili 20,8 odsto. Posmatrano po kategorijama osiguranja iz kojih su ostvarili pravo, najviše penzionera je iz kategorije zaposlenih – 1.455.480, onih iz samostalnih delatnosti je 78.893 a poljoprivrednih je 205.288.
2. Kolika je prosečna penzija, najniža i najviša?
Prosečna penzija svih penzionera u ovom momentu iznosi 23.168 dinara, i to starosnih penzionera 24.916 dinara, invalidskih 22.435 dinara a porodičnih 18.698 dinara. Po kategorijama osiguranja, prosečna penzija korisnika iz kategorije zaposlenih je 24.949 dinara, samostalnih delatnosti 23.734 dinara, a iz kategorije poljoprivrednih penzionera 10.327 dinara.
3. Koliko iznosi najveća penzija u Srbiji?
Najviša zakonom limitirana penzija za 45 godina staža osiguranja, za sve kategorije penzionera, a koja važi od 1. januara 2015. godine, iznosi 122.386,41 dinar. Najniža zakonska penzija za kategoriju zaposlenih i samostalnih delatnosti utvrđena je na nivou 13.288,01 dinar, a najniža penzija za kategoriju poljoprivrednih penzionera iznosi 10.446,73 dinara.
4. Na koji način penzioneri ostvaruju pravo na ugovor o delu?
Zakonom o PIO omogućeno je starosnim penzionerima da uđu u obavezno osiguranje nakon ostvarivanja prava na penziju, i na taj način se doprinelo povećanju broja osiguranika i većoj uplati doprinosa. Obaveza poslodavca koji zaposli penzionera ili ga angažuje po osnovu ugovornog odnosa jeste da mu na zaradu, odnosno ugovorenu naknadu, uplati i doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje u iznosu 26 odsto, koliko iznose doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje, ali ne mora da mu plaća doprinose za zdravstveno, jer su mu oni već plaćeni preko Fonda PIO, kao penzioneru. Ulazak u obavezno osiguranje za penzionera znači da, uz redovnu penziju, prima i zaradu koju ugovori sa poslodavcem.
5. Koji procenat starosnih penzionera ima dodatno zaposlenje?
Pravo da se korisnik penzija ponovo zaposli, odnosno uđe u novo osiguranje ima starosni penzioner, koji bez ograničenja može ponovo ući u osiguranje po ugovoru o radu, ugovoru o delu, autorskom ugovoru, s tim što je potrebno najmanje 12 meseci novog staža osiguranja da bi podneo zahtev za ponovno izračunavanje penzije. Od ukupnog broja starosnih penzionera u ponovnom osiguranju je prosečno do 2,5 odsto. Ne vodimo posebnu evidenciju o tome, a podatak iznosimo na osnovu broja primljenih zahteva za ponovno izračunavanje penzije. Između penzionisanja i ulaska u novo osiguranje mora da postoji prekid u osiguranju, s tim da od 1. januara 2011. godine taj prekid nije obavezan za preduzetnike.
6. Može li invalidski penzioner zasnovati ugovor o delu?
Može ući u osiguranje po ugovoru o delu i autorskom ugovoru, ali ne i po ostalim osnovama osiguranja. Ukoliko invalidski penzioner ipak stupi u radni odnos, ili obavlja samostalnu delatnost, poziva se na kontrolni pregled. Zavisno od nalaza, invalidska penzija se obustavlja ili se nastavlja sa isplatom. Posebno naglašavamo da korisnici invalidske penzije nemaju pravo na određivanje novog iznosa penzije.
Porodični penzioner ne može stupiti u osiguranje, osim ako je zaključio ugovor o delu ili autorski ugovor, s tim da mesečna ugovorena naknada može iznositi maksimalno koliko i najniža osnovica u osiguranju zaposlenih, važeća u momentu uplate doprinosa.
7. Kakva su pravila kod vojnih invalidskih penzionera?
Kao izuzetak, vojni invalidski penzioneri mogu ponovo ući u osiguranje bez ograničenja. Vojni invalidski penzioner nema potpuni gubitak radne sposobnosti kao civilni, već gubitak sposobnosti za obavljanje profesionalne vojne službe, tako da oni mogu da rade i kao penzionisani. Oni ipak nemaju pravo na određivanje novog iznosa penzije po osnovu staža navršenog nakon penzionisanja. Vojni starosni i porodični penzioneri po ovom pitanju imaju potpuno isti status kao civilni.
8. Da li Fond Pio pruža povlastice penzionisanim licima?
Jedini benefit koji Fond pruža penzionerima, a koji se odnosi na poboljšanje njihovog društvenog standarda, jeste rehabilitacija korisnika u banjama o trošku Fonda. Naime, Fond svake godine obezbeđuje besplatnu rehabilitaciju za korisnike, a postupak upućivanja penzionera na rehabilitaciju sprovodi se u skladu sa Pravilnikom o društvenom standardu korisnika penzija RF PIO, a na osnovu Odluke Upravnog odbora o izdvajanju sredstava za rehabilitaciju penzionera za tu godinu, imajući pri tom u vidu srazmerni broj penzionera i cenovnik ustanova za rehabilitaciju i lečilišta u Srbiji.
Fond PIO snosi troškove rehabilitacije penzionera u trajanju od 10 dana u toku kalendarske godine, što podrazumeva smeštaj, pun pansion, pregled lekara, korišćenje svih usluga koje banja pruža a lekar preporuči i putne troškove u visini cene autobuske karte od mesta prebivališta do banje i nazad. Fond PIO snosi i troškove za pratioca deteta koje je ostvarilo porodičnu penziju po osnovu nesposobnosti za samostalan život i rad.
Uslovi za dobijanje prava na banjsku rehabilitaciju o trošku Fonda su sledeći: da im penzija ne prelazi visinu prosečne penzije (23.159 dinara u 2015. godini), da nemaju druga lična primanja, da u prethodnih pet godina nisu koristili pravo na besplatnu rehabilitaciju preko Fonda PIO, a za korisnike poljoprivrednike postoji i dodatni zahtev – da imaju najmanje 10 godina staža osiguranja po osnovu obavljanja poljoprivredne delatnosti.
9. Kako su penzioneri organizovani?
Najznačajnija organizacija koja okuplja ljude trećeg doba je Savez penzionera koji ima 174 opštinska i gradska udruženja. Takođe učlanjeno je i 29 granskih udruženja velikih sistema kao što su „Železnice Srbije”, PTT, EPS, „Vodovod”, Sajam i druga.
Postala je tradicija da svake godine u banjama provede svoj odmor desetak hiljada penzionera. Za to se iz budžeta izdvaja 0,1 odsto od novca za penzije. Lečilišta nude penzionerima popuste od 15 do 20 odsto.
Razvijeno je i snabdevanje prehrambenim artiklima po povoljnim cenama, a pre svega tu su ugalj i drvo za ogrev na osnovu ugovora sa rudnicima u Kolubari i Kostolcu. Važno je da se ogrev isplaćuje na više mesečnih rata od penzionih čekova tako da se i porodice penzionera lakše greju zimi i za manje novca.
10. Koliko Savez penzionera ima članova?
U Savezu ima 630.000 članova. U okviru Saveza penzionera nisu poljoprivrednici i vojni penzioneri, ali sa Udruženjem vojnih penzionera postoji bliska saradnja. U Udruženju vojnih penzionera ima 48.000 članova. Opština sa ukupno najviše penzionera je Novi Beograd i to 60.000. Penzioneri izdvajaju deo sredstava u Fond solidarnosti, a ovaj novac se po potrebi daje u beskamatne pozajmice koje iznose u proseku oko 20.000 do30.000 dinara. U bogatijim opštinama za Fond solidarnosti izdvaja se dva odsto a u nekim opštinama i tri odsto od penzije.
Za starije koji su bolesni povremeno se pripremaju humanitarni paketi koji članovi odnose u kuće bolesnih članova. Obično se radi o nekoj manjoj pomoći koju čine kafa, pirinač, lekovi, higijena...Ipak siromaštvo i niska primanja ponekad su povod da se spas traži i u narodnim kuhinjama za one koji teško žive, mada je u opštoj besparici penzijska solidarnost na osnovu onoga što smo čuli veća nego u ostalim slojevima društva.
Dragoljub Stevanović
-----------------------------------------
Oporavak o državnom trošku
Za odmor i oporavak penzionera u banjama o trošku Fonda PIO u 2015. godini obezbeđeno je 349 miliona dinara. Ta sredstva su, prema aktuelnim cenama, bila dovoljna da u jednoj od 25 srpskih banja ove godine besplatno boravi oko 11.500 penzionera, što je najveći broj koji smo do sada uspeli da finansiramo, zahvaljujući naporima Fonda da sa banjama ugovore prošlogodišnju cenu beodana za ovu godinu, čime su se stekli uslovi da još skoro 1.000 penzionera ode u banju.
Fond raspisuje oglas za podnošenje prijave za upućivanje na rehabilitaciju i objavljuje ga u listu Fonda „Glas osiguranika”, na sajtu Fonda i u dnevnoj štampi. Oglas je otvoren petnaest dana od dana objavljivanja i sadrži propisane uslove za ostvarivanje ovog prava, rok za podnošenje prijave i dokaze koje penzioner treba da podnese uz prijavu. Spisak penzionera koji ispunjavaju uslove objavljuje se na oglasnoj tabli opštinske organizacije penzionera i oglasnim tablama filijale Fonda, službe filijale i ispostave.
Penzioneri se upućuju u banje koje najviše odgovaraju njihovom zdravstvenom stanju, pa iz tog razloga tražimo od penzionera da prilože medicinsku dokumentaciju kojom raspolažu (dakle, ne moraju da obezbeđuju nove preglede), vodeći računa da to bude neka od bližih njihovom prebivalištu, jer što su niži putni troškovi, više njih će moći da ode na rehabilitaciju.
-----------------------------------------
Krediti i za najvremešnije
Bankarski sektor sve se više žali kako je teško doći do urednog i kreditno sposobnog klijenta. Iako su odavno uvedene starosne granice za korišćenje kreditnih proizvoda, popularizacija proizvoda za najstarije građane je sve prisutnija baš kao i pomeranje starosne granice za korišćenje bankarskih usluga.Razlog je krajnje jednostavan, najstariji građani Srbije su najuredniji u izmirivanju svih obaveza, kako prema državi, tako i prema bankama.
Pored sve veće ponude kredita za penzionere, tu su i tekući računi za penzionere, ali i poneka kreditna kartica. Neke banke nude gotovinske kredite i kredite za refinansiranje, bez devizne klauzule, sa životnim osiguranjem, korisnicima penzija, koji u momentu apliciranja za kredit nisu mlađi od 55 godina, niti su stariji od 75 godina, na dan otplate poslednjeg mesečnog anuiteta. Obezbeđenje kredita čine menica korisnika kredita i polisa životnog osiguranja, a troškove životnog osiguranja snosi banka.
-----------------------------------------
Olimpijada za „trećepozivce”
Najpoznatije okupljanje penzionera Srbije je Olimpijada u Vrnjačkoj Banji na kojoj učestvuje od 700 do 800 takmičara. Tri aktivnosti su glavne: sport, kultura i zabava. Od sportova najpopularniji su pikado i stoni tenis, ribolov, a od kulturnih sadržaja omiljene su likovne kolonije na kojima učestvuju i akademski umetnici u penziji. Masovna okupljanja prilika su i da se proveri zdravlje pa i lekari imaju posla: da izmere pritisak, pregledaju vid, provere procenat šećera...Ovi zdravstveni pregledi ne praktikuju se samo na velikim takmičenjima već su u mnogim lokalnim društvima deo uobičajene rutine.
