Izvor: Glas javnosti, 29.Maj.2008, 10:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Dud Zmaja od Noćaja
Kad koga u Mačvi upitate za put do sela Salaš Noćajski, vazda će vam svi reći: „Idite samo pravo, pa kad dođete do Stojanove crkve, tu ste“!
Dud u porti crkve Sveti Georgija za koji je mačvanski vojvoda Stojan Čupić, koga je Karađorđe lično prozvao Zmajem od Noćaja, vezivao konja kad se vraćao iz boja i danas postoji. A za meštane ovog sela ima isti značaj kao i onda kada je vojvoda bio živ. Dud, koji je, prema crkvenim zapisima, star više od 500 godina, u ono vreme >> Pročitaj celu vest na sajtu Glas javnosti << je meštanima služio da se oko njega okupe kada je, kako priča deda Stojan, jedan od najstarijih meštana Salaša Noćajskog, „kakav belaj na pomolu.“ Danas se oko njega okupljaju kad su svadbe ili sa’rane, ali i kad ko kakvu muku ima, pa ne sme nikome da je kaže.
- Dud se od starosti raspuk’o pa sada u njega komotno mogu dva čoveka da stanu. Kada se kome šta strašno desi, ili ako koga od mladeži mori ljubav, a ne sme da rekne nikome, on uđe u tu šupljinu pa kaže šta mu je na duši - veli Stojan.
Alka koju je još za Stojanova vremena ukucana u dud da se za nju prikače dizgini konja vojvode još se vidi na stablu.
Aleksandar Ivanković, sekretar crkvene opštine Salaš Noćajski, kaže da je dud, po svoj prilici, na tom mestu bio i pre nego je selo nastanjeno.
MEGDAN SA TURČINOM
U jednoj od priča o Čupiću ostalo je zabeleženo i svedočanstvo jednog Turčina ispričano izvesnom gostioničaru Peri Sarajliji u Loznici:
„U Žičkom polju, spazismo jednog čoveka na nekoj mrkoj kljusini. Konjina otegla vratinu kao da pase, a konjanik, pak, poguren, klima na njoj kao da drema, držeći u ruci, čibuk i pušeći. Čovek to beše ogorio od sunca, crn kao Ciganin. Mi se počnemo smejati gledajući ga, i razgovarati: šta da činimo s njim? Najbolje je, rekosmo svi, da ga vežemo kljusini za rep i tako ga odvedemo u logor. Kad nam se približi, mi povičemo:
- Predaj se, bre!
- Hoću, hoću, ja - odgovori on, ni malo ne ispravljajući se. Ali, u jedan tren oka, sa kljusine nestade mlitava ljudina, pa se ukaza zmaj! Hala, pričao je Turčin, jurnu na njih, on uteče, a šta bi od njegovih drugara ne zna. Kada ga je konjanik u neki mah sustigao, i kad je Turčin već pomislio da je mrtav, on sjaha s konja priđe pa reče:
- Idi, Turčine, u logor i kaži kako si delio megdan s Čupićem!
- Crkva iduće godine slavi 100 godina postojanja, a prvu crkvu - brvnaru 1811. godine je i podigao Stojan Čupić na svom imanju, to jest, na mestu gde je sadašnja crkva. On je svoje imanje i zaveštao crkvi. A u duhu je slovenskih naroda da drvo ima kultnu moć. Prvobitnu Stojanovu crkvu su Turci brzo po izgradnji zapalili, a on ju je ponovo, za neku godinu, sagradio na istom mestu. Današnja crkva je počela da se gradi 1907. godine, a završena je 1909. godine, i pod zaštitom je države kao istorijsko - kulturni spomenik.
Sve do 1985. godine grob Stojan Čupića bio je u Zvorniku da bi potom njegove kosti bile prenete i pohranjene u dvorištu crkve. NJegova smrt je do danas ostala zagonetka: da li su ga Turcima predali mačvanski kmetovi koji su „između krsta i ibrika izabrali ibrik“, ili je po sredi bilo „političko ubistvo“ iza koga je stajao Miloš Obrenović.
Sveštenik crkve u Salašu Noćajskom Milovan Ivanković kaže da već dugo imaju ideju da se na mestu gde je Stojan podigao prvu crkvu naprave dvori Stojana Čupića, ali zasada lepo zamišljen kompleks sa istorijskom i duhovnom težinom za srpski narod samo je lepa slika projekta na zidu.
Stojanov grob nalazi se tačno naspram duda za koji je vezivao konja, a bista-spomenika podignuta 1988. godine okrenuta je tako da, sa koje god strane sela se priđe crkvi deluje da „gleda“ upravo na tu stranu. Na samom prilazu bisti nalazi se srpski grb sa četiri „S“ u bojama srpske zastave.
Na stazi koja vodi do crkve postavljena su dva paraklisa, sa ikonama Svete Bogorodice svih žalost i radost, i Svetog apostola evangeliste Luke, ispod kojih danonoćno gori kandilo. Nedaleko od Stojanovog groba, maltene u temeljima crkve, grobovi su sveštenika Georgija Nikolajevića koji je 1849. godine službovao u Stojanovoj crkvi, kao i spomenik svešteniku Nedeljku, koga su sa još 20 meštana Turci preklali, a koji su pohranjeni u temelje crkve.
U samoj crkvi nalazi se Jevanđelje koje, prema rečima oca Milovana, datira iz 1836. godine, a iz stare crkve je sačuvano i mnogo ikona. Dva mermerna sakrofaga, donacija Svetislava - Mike Čupića i Zavičajnog društva Stojan Čupić nalaze se u samoj crkvi. Na jednom piše ime Stojanovo, dok je na drugom ime njegovog unuka Nikole Čupića, artiljerijskog kapetana, čije se kosti nalaze u Africi, gde je umro od tuberkoloze.
- Od stare crkve sačuvani su i tronovi na kojima je sa jedne strane sedeo episkop i pored njega, obavezno, neko iz kraljevske porodice - priča otac Milovan, pokazujući nam nedavno izgrađen letnjikovac u dvorištu crkve.
Inače, mačvanski vojvoda Stojan nije bio poštovan samo među Srbima. I sami Turci su odavali priznanje njegovoj hrabrosti, mudrosti i snalažljivosti. Sabljom se, pričalo se, tako vešto koristio da je jednim zamahom njome odsecao glave i jahaču i konju. A Sima Milutinović ga je u „Srbijanki“ opevao kao „krvoloka Turstva“.
