Izvor: Politika, 12.Jul.2010, 23:26 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Tri uspešne penzionerske partije
Deklarišući se za zaštitu i realizaciju osnovnih interesa penzionera (redovnost u isplati penzija, sprečavanje izmena sistema penzionog osiguranja na štetu penzionera itd.), partije penzionera uspevaju da dobiju parlamentarni status, pa čak i da učestvuju u izvršnoj vlasti, kao na primer u Sloveniji (DeSUS) i Srbiji (PUPS), odnosno da na osnovu sporazuma podržavaju vladu, kakav je bio slučaj u Hrvatskoj (HSU).
Kad >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << je reč o tri bivše jugoslovenske republike – Sloveniji, Hrvatskoj i Srbiji – u kojima su partije penzionera postale relevantne i uspešne, treba uočiti da je udeo populacije starijih od 65 godina u ukupnom stanovništvu veliki. Najveći broj pripadnika te populacije je u penzionerskom statusu, pa su ove partije imale relativno stabilnu socijalnu bazu.
Država
Broj stanovnika preko 65 godina u 1991. godini
Broj stanovnika preko 65 godina u 2001/2. godini
SLOVENIJA
214.684 ili 10,9%
288.981 ili 14,7%
HRVATSKA
550.040 ili 12,2%
682.487 ili 16,2%
SRBIJA
892.871 ili 11,8%
1.240.505 ili 16,5%
Ratni sukob na teritoriji Slovenije je trajao svega deset dana tokom 1991. godine i okončan je povlačenjem JNA. Upravo u toj relativno brzoj stabilizaciji političkih prilika u Sloveniji treba tražiti razloge zbog čega je prvo tamo došlo do formiranja relevantne političke partije penzionera. Već sa začetkom slovenačkog višestranačja, februara 1990. u Mariboru je stvorena prva penzionerska stranka koja će u narednom periodu više puta menjati naziv da bi se konačno ustalio DeSUS – Demokratska stranka penzionera Slovenije. Od 1992. godine, kada je stekla parlamentarni status, predstavnici ove stranke su konstantno zastupljeni u Državnom zboru Slovenije, a od 1996. godine do danas DeSUS je članica koalicija koje su sačinjavale vladu Slovenije.
Hrvatska stranka umirovljenika (HSU) nastaje aprila 1996. Formiranje ove stranke je rezultat inicijative da se stvori politička organizacija koja će se boriti za zaštitu prava penzionera, koja su im prema oceni HSU uskraćena, pogotovo odlukom vlasti HDZ-a 1993. godine. Tada je vlada Hrvatske, donela tzv. Stabilizacijski program kojim su penzije smanjivane sa preko 70 odsto prosečne plate pre te godine na oko 40 odsto prosečne plate u 2001. Tek posle sedam godina svog postojanja, HSU 2003. postaje parlamentarna partija i taj status zadržava i na izborima za hrvatski Sabor 2007. Iako nije ulazila u vlade koje je formirao u oba slučaja HDZ, HSU je sa ovom strankom sklapao politički sporazum o podršci vladi. Tu je podršku ova stranka otkazala vladi 2009. zbog donošenja antikriznog poreskog zakona, koji je pogađao i jedan deo penzionerske populacije (s višim prihodima).
Iako je od obnavljanja višepartizma u Srbiji 1990. bilo više pokušaja osnivanja uticajnih penzionerskih partija, od kojih ih je čak sedam bilo zvanično registrovano, sve do osnivanja Partije ujedinjenih penzionera Srbije (PUPS) nijedna od njih nije uspela da stekne status relevantne i uspešne političke stranke. Maja 2005. godine dolazi do osnivanja PUPS-a, koja na majskim izborima 2008. u koaliciji sa SPS-om i Jedinstvenom Srbijom stiče parlamentarni status, a njen predsednik postaje potpredsednik vlade.
Osnivanje i razvoj, a naročito relevantnost i uspešnost partija penzionera u Sloveniji, Hrvatskoj i Srbiji je specifičnost koja karakteriše politički život ove tri države. U odgovoru na pitanje koji su razlozi doveli do njihovog formiranja i političke uspešnosti treba imati u vidu: a) da se radi o državama koje su nastale razbijanjem zajedničke države; b) da sva tri društva predstavljaju tzv. društva u tranziciji, pri čemu su prva dva u prednosti u pogledu trenutka započinjanja i ubrzanog odvijanja tog procesa; v) da se tranzicija, kao društveni proces, odvija na način koji je lišen socijalne odgovornosti, što je za posledicu imalo, kada je Balkan u pitanju, „proizvodnju zavisnih društava perifernog kapitalizma” (LJ. Mitrović, 2009. 148)
Docent Filozofskog fakulteta Univerziteta u Prištini
sa privremenim sedištem u Kosovskoj Mitrovici
Uroš Šuvaković
objavljeno: 13.07.2010.
