Izvor: Glas javnosti, Tanjug, 15.Mar.2010, 07:21 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Osnivanje HPC nije za zabrinutost
BEOGRAD - Najavljeno osnivanje tzv. Hrvatske pravoslavne crkve (HPC) ne treba i ne može da izazove crkvenu zabrinutost jer dolazak na listu pravoslavnih crkava ima svoj određeni redosled i kanonski postupak, izjavio je juče u Beogradu profesor Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta u penziji Dimitrije Kalezić.
CPC: Lalatović razrešen zbog nemorala
Predstavnik CPC Stevo Vučinić ogradio se u subotu u Podgorici od Jeliseja Lalatovića. Vučinić je Tanjugu potvrdio >> Pročitaj celu vest na sajtu Glas javnosti << da je Lalatović bio član CPC, ali je, kako je kazao, pre nekoliko meseci isključen zbog "nemorala i nepoštovanja crkvene hijerarhije i "on, što se nas tiče, više nije crkveno lice".
Profesor Kalezić je, komentarišući pojavu samozvanog osnivača tzv. HPC raščinjenog monaha Jeliseja Lalatovića koji je pristalice okupio u petak u Zadru u Hrvatskoj, rekao da vlasti u Zagrebu imaju jedinu mogućnost da ove osobe registruje kao grupu građana, a "to nikako ne dodiruje učenje crkve".
- Da bi se jedna crkva osamostalila ona treba da se odvoji od crkve koja je kanonski samostalna i ispravna i da toj majci crkvi iznese svoje razloge za odvajanje - objasnio je Kalezić i dodao da to podrazumeva da ćerka crkva ima najmanje tri episkopa, sveštenstvo, vernike i teritoriju.
Prema Kaleziću, za osnivanje pravoslavne hrišćanske crkve potreban je mnogo širi zakonski i kanonski kontekst, a prvu odluku svakako donosi majka crkva koja potom obaveštava ostale autokefalne crkve i naravno Carigradsku patrijaršiju.
Što se tiče pomenutog monaha Jeliseja, koji se poziva na kontinuitet sa Hrvatskom pravoslavnom crkvom, iz kvislinške tvorevine Nezavisne države Hrvatske bilo bi bolje, rekao je Kalezić, da to i ne pominje jer je ta crkva osnovana antikanonskim aktom ustaškog poglavnika Ante Pavelića.
- U ovom slučaju, to liči na osnivanje kanonski nepriznate Crnogorske pravoslavne crkve i daleko je čak i od slučaja Makedonske pravoslavne crkve, koja je primer raskola od SPC, ali koja, takođe, nije dobila saglasnost ostalih pravoslavnih crkava i Carigradske patrijaršije - objašnjava Kalezić.
Pavelić je HPC proglasio državnom, uredbom 6. marta 1942. na zahtev Italije koja je smatrala da treba prekinuti nasilno pokatoličavanje Srba i represije nad srpskim življem u NDH - nacifašističkoj tvorevini tokom Drugog svetskog rata. Masovni progoni i pokolji pravoslavnih, ocenjuju istoričari, zamenjeni su osnivanjem nacionalne HPC.
Na teritoriji NDH je, shodno podacima iz poslednjem popisa u Kraljevini Jugoslaviji u iz 1931, bilo 2,1 milion ili preko 30 odsto Srba. Između 1941. i 1945. u koncentracionim logorima ustaške vlasti NDH više stotina hiljada Srba je izgubilo život.
Na čelo HPC je 1942. je po zamisli Pavelića trebalo da bude bivši mitropolit novomoskovski Germogen, koji je izbegao iz Sovjetskog saveza, iako mu je istovremeno ruski Sinod zabranio činodejstvovanje.
Svet su obišli snimci sa "zvanične" intronizacije mitropolita Germogena i njegove fotografije na audijenciji kod Pavelića u prisustvu jednog od njegovih saradnika, ratnog zločinca Andrije Artukovića.
U ratno vreme nije bilo mogućnosti da HPC uspostavi kontakt sa Carigradskom patrijaršijom, niti da na drugi način odluka Pavelićeva odluka bude sprovedena, jer su nemačke okupacione vlasti internirale patrijarha SPC Gavrila Dožića. HPC je trajala do 1945. i nestala je sa propašću ratnih ciljeva nemačkog Trećeg rajha i NDH.
Germogena su partizani posle oslobođenja osudili na smrt, Pavelić je umro u izgnanstvu u Španiji 1959, a Artukovića je sud u Zagrebu 1986. osudio na smrt, ali zbog senilne demencije nije pogubljen, pa je umro u zatvorskoj bolnici dve godine kasnije.
Projekat HPC predstavljen je u petak u Zadru, a njegovi inicijatori kažu da je cilj oživljavanje njenog rada iz vremena Drugog svetskog rata okupljanje pravoslavnih vernika koji ne žele da se poistovećuju sa Srbima.
Vest da je u Zadru najavljeno osnivanje tzv. HPC izazvala je uznemirenost kod sveštenstva i pravoslavnih Srba u Hrvatskoj, saopštila je u subotu Informativna služba Eparhije dalmatinske SPC.
Eparhija dalmatinska apelovala je na "organe pravne države i nadležna ministarstva Hrvatske, da zaštite objekte i imovinu Srpske pravoslavne crkve, kao i naše vernike od eventualnog uznemiravanja i napada, što su neki od čelnika ovoga fantomskog udruženja najavili".
Eparhija dalmatinska SPC izrazila je nadu da hrvatska pravoslavna zajednica "zbog svog otvoreno militantnog i proustaškog karaktera" neće moći da bude registrovana u nadležnim institucijama hrvatske države koja se, kako se navodi, nalazi pred vratima ulaska u Evropsku uniju.
Pogledaj vesti o: Penzija
