Izvor: Politika, 18.Okt.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Uzbudljiva ravnoteža
Odabranim delima Ernsta Benca, izdavač „Čigoja štampa”, uz finansijsku pomoć Sekretarijata za kulturu grada Beograda i Gete instituta, načinio je vredan poduhvat – ovakvim odabirom premostio je zablude koje ljubitelji raskolništva u hrišćanstvu uporno neguju
Teolog Ernst Benc (1907-1978) je skoro četiri decenije predavao istoriju Crkve na univerzitetu u Marburgu. Iako ga je proučavanje hrišćanstva sa stanovišta istoričara obavezivalo na naučni pristup, Benc >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << je istovremeno tom poslu pristupao i kao vernik. Često ispod njegovih pisanih reči struji neiskazana misao, misao ispod misli. Benc se ne izjašnjava, ali to se vidi. Otuda kroz čitavo njegovo delo provejava uzbudljiva ravnoteža na putu od osećanja do misli.
Jasan, precizan, istinit, sistematičan, ovaj protestantski istoričar Crkve održavaće tu uzbudljivu ravnotežu i kad govori o katoličkoj i o pravoslavnoj Crkvi. Za nas, u ovom podneblju, posebno je važna njegova naklonost ka suštini pravoslavlja, ali i prema Pravoslavnoj crkvi u celini. Naklonost prema skrovitosti pravoslavlja, poštovanje Crkve koja je sačuvala osobenosti praizvornog hriščanstva.
Odabranim delima Ernsta Benca izdavač „Čigoja štampa”, uz finansijsku pomoć Sekretarijata za kulturu grada Beograda i Gete instituta, načinio je vredan poduhvat. Za razliku od drugih izdavača, koji nerado prevode zapadne duhovnike, Čigoja je ovakvim odabirom premostio zablude koje ljubitelji raskolništva u hrišćanstvu uporno neguju.
U studiji „Vizije u hrišćanstvu” Ernst Benc uporno brani vizionare od prosvetitelja i psihijatara, koji bi ih rado zatvorili u duševnu bolnicu, zatim od K.G. Junga kome odaje priznanje da se ozbiljno bavio istraživanjem vizionarskih ličnosti, ali osporava da se njihove slike i simboli mogu „poređati na istu policu ormara arhetipova”. Nije propustio da ukaže na neopravdani podsmeh Emanuela Kanta prema Emanuelu Svedenborgu kao i na podsmeh svih prema onima koji vizije ne smatraju „nedonoščadima", a vizionare „fantastima”.
U „Opisu hrišćanstva” Ernst Benc se našao pred problemom sistematizacije preobimnog materijala koji je još od prvih vekova bio obrađivan i smeštan u kontekst odnosa Crkve prema spasenju. Stoga Benc smatra da „pitanje o suštini hrišćanstva u svakoj generaciji mora da se postavi iznova”. Pošto je pretresao pitanja odnosa hrišćanstva prema jevrejstvu, helenističkoj kulturi i ukazao na misionarsku aktivnost hrišćana, autor izlaže osnovne ideje hrišćanstva, organizaciju Crkve i njen uticaj na društvene institucije kao što su brak i porodica, te govori o saživotu sa nehrišćanskim religijama. Na kraju, posvećuje se budućnosti hrišćanstva.
Iako je u nekim periodima hrišćanska Crkva podlegala unutrašnjoj eroziji posvetovljavanja, uvek je nalazila snage da se vrati početnim impulsima svojih harizmatskih utemeljivača, tako da tezu o neizbežnom kraju religije ne samo da osporavaju goli statistički podaci (po kojima danas ima više od milijardu nominalnih hrišćana) već autor smatra da se ona suprotstavlja suštini samog čoveka. „Čovek ne živi samo u prostorno-vremenskoj dimenziji”, kaže Benc, „on ima večnost, transcendentnost, on je biće i izvan samog sebe. Osporavati to značilo bi oteti mu njegovu ljudskost, učiniti ga, u ime čisto racionalistički shvaćene humanosti, nečovekom.”
Studiju „Duh i život Pravoslavne crkve” autor je posvetio učiteljima Pravoslavnog teološkog instituta u Parizu. Ako tome dodamo da je objavio nekoliko dela u kojima se bavi odnosom zapadne istoriografije prema Istočnoj crkvi jasno je da pred sobom imamo izrazitog ekumenistu. I u ovom delu Ernst Benc ukazuje na osnovnu razliku zapadnog i istočnog hrišćanstva u pogledu odnosa Boga i čoveka. Dok je za zapadne teologe taj odnos prevashodno pravnički promišljen – shvatanje greha, krivice, milosti i opravdanja –istočna pobožnost je ispunjena ljubavlju. Dok se na Zapadu prevashodno bave pitanjem kazne i nagrade, na Istoku se vernici uzdaju u Božiju milost. I onaj koji je stigao u poslednji čas dobiće platu kao i onaj koji je odmah prionuo na rad, ako je takva Božija milost.
Velike su razlike i u pogledu shvatanja ikone, njene uloge u pobožnosti, ne manje u pogledu liturgije i u obliku pričešća.Za pravoslavne vernike Crkva je mistično telo Hristovo, a Sveti duh je neprekidno u njoj. Upravo u tome autor vidi snagu pravoslavlja. On je zadivljen otpornošću pravoslavne crkve i pored katastrofa koje su joj nanosili islam, a u minulom stoleću ateizam komunističkih država. Uprkos svemu, pravoslavci nisu zanemeli, nisu posustali u hvali Božije lepote, pravednosti i istine.
Ta ljubav bez senke očitava se u svim molitvama i himnama. I dok zapadna teologija vidi Boga koji sa gnevom izvršava pravdu, pravoslavlje od Isusa Hrista očekuje kraj istorije spasenja, jer on je istinski pobednik nad demonskim silama vaseljene. Taj univerzalizam pravoslavlja je njegova posebna snaga.
Još toga iznosi Benc, da bi na kraju zaključio: „Unutar današnjeg hrišćanstva pravoslavlje svetli jedinstvenom veličinom. Njegova veličina sastoji se u tome da je verno sačuvalo starocrkvenu pravovernost...U svom najdubljem značenju ipak je sama pravoslavna crkva, proizašavši iz misterije očovečenja i čuvajući je u sebi, izrasla u pustinji kao crkva asketa i isposnika, rastrzana peščanim olujama progonstva koje su vršili neprijatelji vere, iscrpljena neizmernom patnjom i unutrašnjim i spoljnim napadima, ali ipak nesagorela, goreći plamenom Svetoga duha, užarena Božijom ljubavlju, ozarena svadbenom radošću nebeske gozbe, prosvetljena svepreobražavajućom snagom Uskrsloga Gospoda.”
Svetozar Vlajković
[objavljeno: 19/10/2008]
