Izvor: Blic, 13.Maj.2008, 07:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Tajna kulture Lepenskog vira
Od poslednjeg susreta s umetnošću Lepenskog vira, sa Rodonačelnikom, Praroditeljkom, Adamom, Vodenom vilom, Hronosom, Sirenom, Vračem, proteklo je 25 godina. Danas nam se kroz izložbu „Tajna Lepenskog vira - lik boga Sunca iz VII milenijuma pre Hrista", otvorenu u holu Narodne banke na Slaviji povodom Dana Narodnog muzeja, pruža prilika za ekskluzivni susret sa skulpturama koje će uskoro biti odložene u trezor, gde će ostati dok se ne završi rekonstrukcija naše vodeće kulturne >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << ustanove.
Izazovno istraživačko putovanje, kao autor izložbe i kataloga, predočila nam je Ljubinka Babović, muzejski savetnik, kustos zbirke „Lepenski vir" Narodnog muzeja u Beogradu. Sama izložba plod je uspešne saradnje Narodnog muzeja u Beogradu i Narodne banke Srbije, a realizovana na inicijativu i uz podršku Ministarstva kulture Republike Srbije i pomoć opštine Stari grad.
Kako bi Tajna Lepenskog vira bila otkrivena što većem broju zainteresovanih posetilaca, ulaz na izložbu je slobodan, a prolaz prilagođen osobama sa invaliditetom.
Prošlo je već devet godina od kada stalna arheološka postavka Narodnog muzeja nije otvorena za javnost. Samo u posebnim prilikama publika u Beogradu može da se upozna sa najvećim vrednostima koje se čuvaju u Narodnom muzeju. Izložba „Tajna Lepenskog vira" takva je izuzetna i uzbudljiva prilika.
Iskopavanja arheološkog lokaliteta Lepenski vir, smeštenog na niškoj dunavskoj terasi, vršena su između 1965. i 1971. godine u okviru velikih zaštitnih istraživanja povezanih sa izgradnjom Hidroelektrane Đerdap. Rukovodilac ovog projekta bio je čuveni srpski arheolog akademik Dragoslav Srejović. Na lokalitetu je, ispod naselja prvih zemljoradnika i stočara (5300-4800 godine p.n.e.), konstatovano sedam sukcesivno podizanih naselja iz mezolitskog perioda. Ova naselja karakterišu mnogobrojne planski podizane građevine, grobovi koji ukazuju na posebne pogrebne rituale, obilje alatki izrađenih od kamena, kosti i roga, raznovrstan nakit, pločice sa urezanim znacima i monumentalne skulpture izrađene od oblutaka. Nakon završetka iskopavanja, arhitektonski objekti otkriveni na lokalitetu Lepenski vir su zbog akumulacionog jezera preneti 100 metara severozapadno, na 30 metara višu kotu. U neposrednoj blizini je podignut Muzej Lepenskog vira (kod Donjeg Milanovca), u kome je danas moguće videti deo arheološkog materijala.
- Na pitanje kakav je oblik i lik boga Sunca u kulturi Lepenskog vira, odgovor glasi: isključivo i jedino ljudski - objašnjava Ljubinka Babović, nekadašnja Srejovićeva studentkinja, zatim saradnik, a danas naš eminentni arheolog. - Bog Sunca se u religiji i kulturi Lepenskog vira pojavljuje kao vrhunsko uransko božanstvo, stvoritelj sveta u prostoru i vremenu, shvaćenog kao globus. Doživljen je i shvaćen čisto antropomorfno, to jest kao ljudsko biće. Sve skulpture božanstava, polubogova, heroja, koje su zapravo njegova obličja kao vrhunskog, izrađene su od kamena, a ceo Lepenski vir je, zato, sveti Sunčev grad.
Kamen, kao materijal od koga su sve skulpture, a ima ih 17, kazuje nam danas da ih je naš praroditelj vajao da bi trajale - večno, a njihov oblik (uglast, pločast, zaobljen, usitnjen...) da je milenijuma pre kulture Mesopotamije i starog Egipta, baš na našem tlu postojala civilizacija u kojoj je umetnost vajanja nosila ritualno obeležje.
Život u obilju vode, plodova, ogreva i divljači
Kolevka kulture Lepenskog vira je Đerdap, a njeni tvorci su potomci stare evropske populacije iz razdoblja starijeg kamenog doba. Pred kraj ledenog doba (oko 20.000 god. p.n.e.) zajednice ove populacije nastanile su i pećine u Đerdapu i u njima su živele sve do oko 7000 god. p.n.e., kad je opšta klima osetnije otoplila. Promena klime omogućila je život pod vedrim nebom, uz obilje vode, ogreva, divljači i jestivih plodova.
