Izvor: Politika, 07.Nov.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Tajna jeličkog zlata
Ni posle 17 iskopavanja za četvrt veka, u bogatom vizantijskom naselju na Gradini nije pronađen nijedan predmet od plemenitih metala
Jelica – Tragajući za predmetima i običajima iz života naših predaka, arheolozi su na Jelici otkrili tri osnovna horizonta nastanjivanja, najstariji iz druge polovine III milenijuma pre naše ere, drugi iz 8-7. veka pre Hrista i, najzad, grad iz 6. veka novog doba. Poslednji je imao najmanje pet crkava, vladičanski presto, velike >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << građevine, rezidencije i radionice i za 25 godina sistematičnog proučavanja lokaliteta, i 17 kampanja, otkriveno je 1.700 pokretnih nalaza mnogih namena, uključujući i skulpture, ali baš nijedan predmet od zlata ili srebra.
Profesor dr Mihailo Milinković sa Filozofskog fakulteta iz Beograda, koji rukovodi istraživanjem na Gradini, navodi da i ovogodišnji „nalazi skupocenih staklenih posuda i amfora potvrđuju srazmerno visok standard života stanovnika u najmlađem gradu pa se pretpostavlja da je vrh Gradine bio nastanjen imućnijim i društveno uzdignutijim žiteljima”. Kakva je, onda, sudbina njihovog blaga?
– Stanovništvo je, može biti, u jednom trenutku videlo napadače, ali kasno. Toliko kasno da su imali vremena tek da, za nekoliko sekundi, prigrabe ono što im je najdragocenije, zlatnike i nakit, za drugo nije bilo prilike. Zamišljam ih preplašene, šćućurene na nekom najuzvišenijem mestu, verovatno u crkvi na vrhu naselja kako, zbijeni, čekaju reč sudbine. Da li će biti predati smrti ili će ih napadači, Avari, odvesti u ropstvo preko Save i Dunava? – kaže profesor Milinković za „Politiku”.
On pominje antičke paralele, grčko ostrvo Santorini čiji su stanovnici, unapred upozoreni, sve vredno utovarili u brodove i osvajaču ostavili samo zidine, i kataklizmu Pompeje kod Napulja, ispod čijeg je pepela zatečeno sve kao što je bilo.
– Gradina je mnogo bliža Pompeji, ni ovde žitelji nisu imali vremena da se evakuišu.
Od 1.700 obrađenih i popisanih predmeta manjina je izložena u čačanskom Narodnom muzeju, veći deo čuva se u depou ove ustanove. Zbirka je zbilja raznovrsna, sadrži amfore iz Sredozemlja u kojima su ovamo dopremani vino i maslinovo ulje. Tu su i kosir, motika, mistrija, tegovi za razboj, razne šarke, zvonce za poslugu, dno od kandila, luster (polijelej), bronzane kopče, koplje, klešta koja ni za 14 sledećih vekova korozija nije pojela. Iza begunaca, dok su pokušavali da uteknu iz napadnutog i zapaljenog mesta, ostalo je sve sem zlata i srebra.
Ovaj grad iz ere cara Justinijana (527–565. n. e.) bio je, najverovatnije, nastanjen sa oko 2.000 Vizantinaca, ili Romeja kako su sebe nazivali. Ti hrišćani govorili su latinskim jezikom, što se vidi po natpisima, ali naselje nije bilo etnički čisto već su se tu obreli i pripadnici drugih naroda, kontrolisano uklopljeni u carski sistem.
– Napali su ih Avari, jedna trobridna strelica kojom su se oni često služili pronađena je u crkvi sa krstionicom. Kao nomadi, nevični poslu, Avari su primoravali zarobljene Romeje da im grade čamce, podižu mostove, zidaju ili tešu građu. I posle dve-tri generacije neki od zatočenih, ne zaboravivši identitet, uspevali su da pobegnu i domognu se carske teritorije – opisuje profesor.
Takav je, eto, bio kraj Gradine i njenog stanovništva u šestom stoleću; od kataklizme koja je njih zatekla ostalo je toliko predmeta koje nisu stigli da ponesu. Zapaljenom gradu ni danas se ne zna ime, naziv Gradina narodni je i prihvaćen od istraživača koje čeka još puno posla.
Ove godine, na primer, obrađivana je, i nije završena, građevina dimenzija 22,40h12,80 metara sa očuvanim zidovima visokim i do pet metara, i velikom zidanom peći u podrumu, koja je mogla da zagreva celu kuću. Takođe, započeto je iskopavanje još jedne velike zgrade (15h10 metara), opet sa visokoočuvanim i solidnim zidovima.
G. Otašević
[objavljeno: 08/11/2008]
