Izvor: Politika, 24.Okt.2007, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Povelje i pisma despota Stefana
Kao i svaki dragoceni naučni rad tako je i knjiga "Povelje i pisma despota Stefana" – stvarana daleko od uobičajene buke i reklama koje prate nastajanje svakojakih knjiga – dokazala odmah po izlasku iz štampe, a to je bilo pre samo nedelju dana, da kao kapitalni projekat ulazi u samu osnovu naše kulture. Akademik Aleksandar Mladenović, autor isto tako značajnog dela "Povelje kneza Lazara" (izdavač obe je beogradska "Čigoja štampa"), u ovoj je knjizi, na jednom mestu, predstavio sve poznate >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << pisane dokumente (povelje, pisma, i dr.) naslednika kneza Lazara: supruge kneginje Milice (monahinje Jevgenije, a kasnije velikoshimnice Jefrosinije) i sinova (kneza, a kasnije despota) Stefana i Vuka.
Knez i despot Stefan (1377–1427), sin kneza Lazara i kneginje Milice, počeo je da uz pomoć majke, vrlo mlad, vlada Srbijom, posle očeve pogibije u Kosovskom boju. Prvo je bio knez da bi od 1402. godine pa do smrti vladao kao despot – ovu je titulu dobio od Vizantije. U knjizi se pored povelja koje je on potpisao nalazi i jedno kratko pismo kneginje Milice, sačuvano u originalu...
Dokumenti u knjizi "Povelje i pisma despota Stefana", kako stoji u rezimeu dela, pisani su srpskoslovenskim i srpskim jezikom i nastajali su u vremenu od 1392. do 1427. godine, a jedan njihov broj sačuvan je u originalu. Pisani su u raznim mestima Srbije: u Jagodnoj (Jagodini), Prištini, Novom Brdu, na Rasini (oblast oko reke Rasine), u Borču, severoistočno od Čačka, u Moravi (oblast oko desne obale reke Zapadne Morave od Čačka do ušća Ibra u ovu reku), u Pavlovcima (jugozapadno od Smedereva) i u Kruševcu.
Naslednici kneza Lazara pisali su Dubrovniku (a i dubrovačka opština njima), i raznim manastirima, i to na Svetoj gori – Hilandaru, Vatopedu, Velikoj lavri Sv. Atanasija, Sv. Pantelejmonu, zatim u Srbiji – manastirima Mileševi, Visokim Dečanima, kao i dvama manastirima u Rumuniji, Tismani i Vodici. Povelja despota Stefana gradu Beograda sačuvana je, međutim, samo u kratkom odlomku koji je zapisao Konstantin Filozof (Kostenečki).
U ovom dragocenom delu akademik Aleksandar Mladenović tekst povelja daje u originalnoj grafiji, ali sa razrešenim skraćenicama, u raščitanom vidu, odnosno današnjom srpskom azbukom i pravopisom "pri čemu je jezik odgovarajućih dokumenata sačuvan u punoj meri", u prevodu na današnji srpski književni jezik. Najzad, dati su i snimci svih sačuvanih rukopisa ovih dokumenata. Pisma naslednika kneza Lazara Dubrovniku objavljena su u originalnoj grafiji, uz njihove snimke.
Autor naglašava da su povelje o kojima je ovde reč uglavnom darovnice (hrisovulje) pojedinim manastirima. "Iz njih se sagledavaju mnogi važni istorijski podaci koji se tiču ne samo života odgovarajućih manastirskih sredina već i šire: same Srbije posle Kosovskog boja 1389. i Stefanove Srpske Despotovine od 1402. do 1427. godine."
Dokumenti iz Mladenovićeve knjige biće od važnosti svima koji budu proučavali srpsku istoriju u vremenu posle Kosovskog boja, ali i filolozima. "Povelje i pisma despota Stefana" zajedno sa prethodnim delom "Povelje kneza Lazara" akademika Aleksandra Mladenovića pružaju sliku Srbije pre i posle Kosovske bitke, Srbije kneza Lazara i despota Stefana, oca i sina koji su Srbijom vladali više od pola veka.
[objavljeno: ]
