Izvor: Blic, 11.Dec.2009, 06:15 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Nostalgija pod kišobranom
„Čar je svega u avanturi, u traženju, u tom je smisao čoveka. Jer po utrtim stazama lako je hodati, ali to nije riskantno pa nije ni interesantno". Ova izjava vajara Vojina Bakića mogla bi biti moto projekta „Političke prakse (post)jugoslovenske umetnosti" sada izloženog u Muzeju „25. maj" u Beogradu, koji su pokrenule četiri organizacije još 2006. godine: „Prelom kolektiv" (Beograd), „WHW kolektiv" (Zagreb), kuda.org (Novi Sad) i SCCA/pro.ba (Sarajevo) i >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << to kao dugoročno istraživanje veza umetnosti i društva danas. Cilj je da se umetnosti da politički glas. Izložba prikazuje presek istraživanja kao i njegov sadašnji trenutak.
Teme izložbe koju potpisuje Muzej savremene umetnosti Beograd jesu zapravo dve. Prva je šta su političke prakse u umetnosti, a druga šta je jugoslovenska istorija. Autor je Jelena Vesić, naravno uz brojne saradnike.
Osnovno pitanje koje se pred gledaoce postavlja je kako da „učitava" postavku jer ima onih koje pređašnje vreme pamte, ali i onih koji o njemu malo znaju jer se u obilju aktuelnih političkih zbivanja i prenatrpanosti istorijom ne snalaze. Za to služi tzv. oglasna tabla, čim se popnete na sprat. Lepo su naznačeni segmenti: Kako misliti partizansku umetnost, Didaktička izložba, Vojin Bakić, Čim ujutru otvorim oči, vidim film, TV galerija, Trajni čas umetnosti, Izvađeni iz gomile: Disocijativna asocijacija, Dva vremena jednog zida: Slučaj Studentskog kulturnog centra sedamdesetih, i Kunsthistorishes Mausoleum. Ima devet celina sa šest umetničkih radova. To su: „Umirovljena forma" Davida Maljkovića, „Žurnal br. 1, umetnička impresija" Hita Štejerla, „O solidarnosti" Darinke Pop-Mitić, „Crni peristil" Igora Grubića, „Partisan Songspeil, Beogradska priča Što delat" (u saradnji sa Renom Redleom i Vladanom Jeremićem) i „Staza sećanja i drugarstva" Tanje Lažetić i Dejana Habihta. Izložbu čine tekstovi, fotografije, faksimili, dokumenti, video projekcije, fotokopije, crteži na zidu... Za površno razgledanje potrebna su vam dva sata, a za iščitavanje svega - nekoliko sati. Ponesite bočicu vode jer Muzej nema svoj restoran, ali ima nekoliko stolica da sednete, odmorite se, razmislite šta ste videli.
- Nismo želeli da predočimo sveobuhvatan pogled na istoriju Jugoslavije od 1941. godine do devedesetih, već da fokusiramo bitne kritičke termine koji su gorući u umetničkoj produkciji i danas. Tri su tri kritička termina: partizanska umetnost, socijalistički modernizam i nove umetničke prakse. O njima možete da se uputite čitajući vodič kroz izložbu. Uputstva se odnose na to kako misliti umetnost i kako se politizuje umetnost. Nije reč o istorizaciji, već aktualizaciji umetnosti - objašnjava Jelena Vesić i dodaje: O partizanskoj umetnosti se govori na osnovu jedne knjige Miklavža Komelja o stvaranju revolucionarne svesti.
Jer, kao što piše u vodiču: „U okviru kulturne revolucije sistematski se radilo na omasovljenju umetnosti. Svaka četa je imala svoje glasilo, takmičenje u pisanju pesama..."
Svakog radnog dana od tri do šest po podne, u Muzeju su radionice javnog čitanja segementa kako misliti partizansku umetnost.
„Beogradska priču" prati hor, a protagonisti su lezbijka, ratni invalid Romkinja i radnik, kao ugnjetavani, i tajkun, ratni profiter, biznismen i političar, kao ugnjetivači. Hor partizana komentariše dijalog između tlačitelja i potlačenih i pozivaju ih na ujedinjenje. Priča polazi od konkretnog događaja koji se nedavno zbio, a to je rušenje romskih kuća okolini luksuznog nasleja Belville, uoči Univerzijade 2009.
U obilju informacija i stavova na izložbi, naići ćete i na mural Darinke Pop-Mitić, umetnice nagrađene na Oktobarskom salonu 2009.
- Inspirisao me je mural koji je uradila umetnička brigada Salvador Aljende „Solidarnost naroda Jugoslavije sa narodima Latinske Amerike" uz pomoć danas anonimnih, odnosno nama nepoznatih studenata FLU, koji se nalazi na zidu SKC-a. To je vreme kada u Studentskom centru kao u azilu deluje avangardna konceptualna scena. Mural se tu nekako ne uklapa, naivan je, ali zanimljiv. Sklona sam ideji da je revolucija iz 68 u Jugoslaviji bila samo kontrarevolucija, staljinistički udar protiv liberalizacije i reformi. Moj mural je „ram" za našu konceptualnu scenu - kaže Darinka Pop-Mitić.
Istrajte još malo, stignite do TV galerije koju je promovisala Dunja Blažević, svojevremno direktorka SKC-a. Jer TV Galerija je bila događaj, a danas je svedočanstvo koliko se, hteli to da priznamo ili ne, kultura nekada kod nas ozbiljno negovala čak i na televiziji!
Slučaj Vojin Bakić
Posebno je interesantan deo izložbe koji se tiče prezentacije dela čuvenog jugoslovenskog vajara spomenika Vojina Bakića, đaka Frane. Bakić koji je preminuo 1992. ostavio je i niz misli koje vazda služe za nauk, da razvoj jedino vidi u radu, da umetnik nije bogomdana ličnost, da trči za nuhvatljivim, „ruke same ne znaju ništa ako ih misao ne vodi". Jedna od njegovih najpoznatijih skulptura bila je „Pobjeda revolucije" u Kamenskom (srušena u ratu), a radio ih je i za Grac, Antverpen, Zagreb... Njegov portret i torzo uključeni su u stalnu postavku novog Muzeja suvremene umetnosti Zagreb koji se otvara za koji dan. Međutim, Bakićeva najznačajnija dela stradala su tokom domovinskog rata kada su osvanjivali s kukastim krstovima... Zato je u Zagrebu pokrenuta akcija za obnovu njegovog spomenika „Bjelovarac" ili „Poziv na ustanak" i to na inicijativu, između ostalih, Stipa Mesića!
