Izvor: Blic, 13.Sep.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Najveći srpski kompozitor
Najveći srpski kompozitor
Tradicionalni 41. festivalu horske muzike 'Mokranjčevi dani' biće održan od 15. do 20. septembra, u znaku 150. godišnjice rođenja velikog srpskog kompozitora i dirigenta.
Stevan Stojanović Mokranjac rođen je u Negotinu 1856. godine. Posle studija u Minhenu, Rimu i Lajpcigu, u svojoj 32. godini postaje dirigent Beogradskog pevačkog društva, načinivši od tog hora izvanredan izvođački ansambl koji je s uspehom gostovao po Srbiji, >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Crnoj Gori, Austro-Ugarskoj, Turskoj, Bugarskoj, Rusiji i Nemačkoj. Kako su prilike u muzičkom životu tadašnje Srbije nalagale da centralna oblast stvaralaštva srpskih kompozitora bude horska, Mokranjac se prilagodio tim prilikama, postigavši izuzetne stvaralačke domete. Kao isključivo vokalni kompozitor, stvarao je na području svetovne i crkvene horske muzike.
Čuvenih petnaest Rukoveti, koje je autor komponovao od 1883. do 1909. godine, spadaju među vrhunska dostignuća srpske muzike. Naziv 'rukovet' označava vrstu horske kompozicije zasnovane na narodnom melosu Srbije, Kosova, Crne Gore, Makedonije i Bosne. Među Rukovetima se posebno izdvaja Deseta, Ohridska, sa temom 'Biljana platno beleše', koja će kasnije poslužiti kao inspiracija Jovanu Hristiću za balet 'Ohridska legenda'.
Pored svetovnog horskog stvaralaštva, Mokranjac se bavio i pravoslavnom duhovnom muzikom, koju je beležio i po tim zapisima komponovao niz dela koja se i danas izvode. Mokranjac je osnivač prvog Gudačkog kvarteta (1889), u kome je i sam svirao, a deset godina kasnije, zajedno sa Cvetkom Manojlovićem i Stanislavom Biničkim, osnovao je Srpsku muzičku školu (danas je to Muzička škola 'Mokranjac' u Beogradu).
Kao tipičan predstavnik romantičara - utemeljivača, Mokranjac je zabeležio preko 300 narodnih melodija iz raznih krajeva zemlje, postavivši temelje etnomuzikologije u Srbiji, tako da njegova uloga u razvoju srpske muzike s pravom može da se poredi sa značajem Vuka Karadžića za srpski jezik i književnost. Pošto je sintetizovao prethodna iskustva srpskih kompozitora, Mokranjac je svojim delima pokazao put za dalji razvoj srpske umetničke muzike, kroz spajanje narodnog folklora s evropskim umetničkim iskustvom.
Umro je u Skoplju, godine 1914.
Kompozitor Zoran Hristić, selektor ovogodišnjih 'Mokranjčevih dana', o značaju Mokranjca za srpsku muziku za 'Blic' kaže:
'On je najznačajniji srpski kompozitor ne samo zato što je njegova muzika sjajna, već i zato što je on prvi školovani kompozitor posle Kornelija Stankovića. U vreme kad se Mokranjac pojavio, mi nismo imali ni muzičke škole, ni akademije. Druga njegova veličina je u silnim zapisima narodnih melodija na kojima počivaju Rukoveti. On je te narodne melodije ukomponovao u umetničko delo koje ima trajnu vrednost, i zato je njegov značaj tu apsolutno najveći. Kao čovek crkve, napisao je prvu liturgiju, božanstvenu liturgiju, ogromno delo. U komunizmu je bilo zabranjeno izvođenje Mokranjčeve liturgije, što znači da je 45 generacija lišeno mogućnosti da je ikad čuje. Moja generacija nije mogla da je čuje, mi smo vaspitavani na masovnim pesmama. Na našu sramotu, prvi snimak Mokranjčeve liturgije snimljen je u Zagrebu.'
T. Spasić
Program 'Mokranjčevih dana'
U godini kada su proslavljeni jubileji Tesle i Mocarta, na jučerašnjoj konferenciji štampu, održanoj povodom 'Mokranjčevih dana' (od 15. do 20. septembra) sa žaljenjem je konstatovano da vlasti nisu pokazale dovoljno razumevanja da podrže ovu značajnu manifestaciju, pošto su sredstva izdvojena za festival prepolovljena u odnosu na prošlu godinu
U toku Festivala biće izvedena najznačajnija Mokranjčeva dela (Hor Radio-Televizije Srbije, pod vođstvom maestra Jagušta, izvešće 18. septembra Rukoveti), ali i obeležena godina Mocarta izvođenjem njegovog Rekvijema, u izvođenju učenika beogradskih muzičkih škola, pod vođstvom Darinke Matić-Marović. Tradicionalno natpevavanje horova predviđeno je za 15 septembar. Najavljeno je i gostovanje (20. septembar) Hora Pravoslavne srpske crkve u Temišvaru, kao i prvi dokumentarni film o Mokranjcu u produkciji 'Zastava filma'. Predviđeno je i monodrama o Mokranjčevom životu. U okviru pratećeg programa, biće izložene slike_arhiva Milene Pavlović-Barili.
