Izvor: TvojPortal.com, 14.Sep.2011, 13:58 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Monografija o manastiru Šišatovac
Dnevnik.rs Odeljenje za likovne umetnosti Matice srpske, objavilo je monografiju Vojislava Matića “Manastir Šišatovac” (Novi Sad, 2010). Poznat kao temeljni istraživač spomenika Sremske eparhije, Matić je aktivni učesnik naučnih skupova, autor radova u stručnoj periodici, kao i značajnih studija iz istorije umetnosti: “Arhitektura fruškogorskih manastira - kasnosrednjovekovne crkvene građevine” (1984), “Kapele fruškogorskih manastira” (1989), “Karlovačke crkve” (2003), >> Pročitaj celu vest na sajtu TvojPortal.com << “Manastir Beočin” (2006).
Monografija “Manastir Šišatovac” podeljena je u šest celina - istorijski podaci, literatura, crteži, fotografije, rezime, registar. Uobičajenu strukturu monografskih pregleda (istorija, arhitektura, slikarstvo, riznica), autor objedinjuje u veće poglavlje (Istorijski podaci), koje dopunjuje sortiran naučni aparat dat na kraju studije.
Manastir Šišatovac je osnovan u predturskom periodu, između 1459. i 1521. godine, na šta ukazuju dosadašnji poznati izvori. Prvobitnu crkvu posvećenu sv. Nikoli, zatekli su monasi manastira Žiče izbegli u Frušku goru pre 1520. Umesto ovog “starodrevnog” hrama, podigli su novu i veću građevinu posvećenu Rođenju Bogorodice. Godine 1543. u utvrđenom gradu Šiklošu umro je despot Stefan Štiljanović, a dve godine kasnije preduzimljivi šišatovački monasi preneli su njegovo telo u fruškogorski manastir. U poreskim knjigama pominju se obaveze koje bratstvo manastira ima prema turskim vlastima. U odnosu na prethodne dokumente, Matić navodi katastarski defter iz 1566. koji osim povećanja taksi pominje da manastir ima njive, bašte, vinograde, košnice. Mnogi sačuvani podaci ukazuju na neprekinuti tok života u manastiru tokom 16. veka.
U 17. veku, u manastiru su napisane mnoge knjige, zabeležene su brojne posete i poklonjenja, izvedene su manje i veće obnove crkve. Veliki kivot za mošti despota Stefana Štiljanovića načinjen je 1630, a već sledeće godine manastir su posetila dva značajna arhijereja - arhiepiskop Pajsije i mitropolit beogradsko-sremski Avesalom. Tada je patrijarh Pajsije sastavio i svojeručno potpisao “Kratko žitije svetago i pravednago Stefana”. Matić navodi da podaci iz 1675. potvrđuju kult ovog svetitelja, a tom prilikom pominje se daskal Jefrem Šišatovčanin, čijim je “poveleniem i iždiveniem” napisana služba sv. Stefanu Štiljanoviću. Ovu službu napisao je u manastiru Novo Hopovo monah po imenu Petronije. Tokom poslednje decenije 17. veka, najverovatnije u Velikoj seobi, u manastir je dospeo rukopis danas poznat kao “Šišatovački apostol”.
Obilje različitih podataka o manastiru potiče iz narednog 18. veka. Mnogi od njih potvrđuju da je manastir često posećen i da su se značajne ličnosti (Arsenije Treći Čarnojević, Mojsije Petrović, Arsenije Četvrti Jovanović Šakabenta) poklonile svetiteljevim moštima. Matić pominje da je u toku 1746-47. naslikan veći broj zografskih ikona, a da je kao autor potvrđen slikar Stanoje Popović. Međutim, od 1746. do 1750. nastale su mnoge nove ikone, pa treba uzeti u obzir mogućnost da je starija zografska pregrada bila zamenjena većim baroknim ikonostasom. Važni podaci o Šišatovcu potiču iz poznatog Opisa fruškogorskih manastira, iz 1753. Godine 1760, Šišatovcu je poklonjen novi bogato ukrašeni kivot od metala, u koji su prenete mošti sv. Stefana Štiljanovića.
Zidanje sadašnje velike crkve trajalo je od 1778. do 1783. godine, a kao jedini ktitor pominje se vršački episkop Vićentije Popović. Tačno vreme kada je zidani ikonostas oslikan nije utvrđeno, ali se pretpostavlja da se to desilo u prvoj polovini 1795. Od 44 ikone, 39 su zidne slike dok su na drvetu bile naslikane carske dveri (Dimitrije Bačević, 1767), krst sa Raspećem i dve prateće ikone. U periodu od 1793. do 1797. Grigorije Davidović Obšić izradio je 120 zidnih slika, u koje su uračunate i one na zidanoj oltarskoj pregradi. Na isti način kao i tokom prethodnih, Šišatovac se pominje i beleži u 19. i 20. veku. U periodu od 1941. do 1944, velika i nenadoknadiva stradanja manastir je pretrpeo od ustaša. Prvi radovi na obnovi crkve izvedeni su od 1970. do 1973. godine. Obnova je nastavljena 1980, kada je u znatnoj meri vraćen izgled konaka sa kraja 19. i početka 20. veka.
Naučno aktuelizovanje Šišatovca dostiglo je vrhunac u 200. godišnjici rođenja Vuka Karadžića (1987), kada je, pored ostalog, ideja o njegovoj obnovi postavljena kao civilizacijski imperativ. Sledeći veći radovi započeti su 1990. i nastavljeni su tokom 1991. godine. U ovoj etapi, glavni izvođački projekt načinio je i nadzor vodio Vojislav Matić, autor ove vredne studije. Uporedo sa izradom projekta, organizovan je i naučni skup o Šišatovcu. Kolika je radoznalost naučnih disciplina prema ovom umetničkom i duhovnom spomeniku svedoči i obiman zbornik radova (Beograd, 1989) sa ovog značajnog skupa. Proučavanja pojedinih tema i ličnosti vezanih za Šišatovac nastavljena su i tokom prethodne dve decenije. Mnoga nova saznanja o manastiru, ali i lični udeo u istraživanjima i obnovi, uvršteni su u monografiju Vojislava Matića. Knjiga je vredno svedočanstvo o jednom od najznamenitijih fruškogorskih manastira, ali i značajan doprinos proučavanju srpske sakralne umetnosti novijeg doba.
Siniša Kovačević
Vredni pokloni i znameniti nastojatelji
Autor navodi da je 1759. manastiru priložena knjiga zabeležena kao “najveća i najteža” na Fruškoj gori. U pitanju je veliko Četvorojevanđelje štampano u Moskvi, čija je težina iznosila 21 kilogram. Oko sredine 1812. za manastirskog arhimandrita postavljen je Lukijan Mušicki. Njegovom zaslugom, u Šišatovcu je 1813. i 1816. boravio Vuk Karadžić. Nešto kasnije, 1832. i 1834. kao iguman manastira Šišatovca zabeležen je Platon Atanacković, kasniji budimski i bački vladika. Matić navodi da je 1840. objavljen “Kratki istorijat manastira Šišatovca”, a da je autor ovog teksta bio prof. Isaković, predavač u gimnaziji u Novom Sadu. U Šišatovcu je 1862. boravio Kosta, brat Ilariona i Dimitrija Ruvarca, koji je u manastiru prepisao i iskorigovao jedan svoj pozorišni komad. Godine 1935. u Šišatovac je došao za nastojatelja akademski slikar i monah Rafailo Momčilović. Prethodnih četvrt veka, bilo je najplodnije doba u njegovom stvaralaštvu. U ovom periodu Rafailo je naslikao šest ikonostasa (Pačir, Gornji Kovilj, crkva Ružica u Beogradu). Kao aktivan član „Lade„ učestvovao je na izložbama ovog udruženja, kao i na nekoliko Jugoslovenskih umetničkih izložbi.
šišatovacmonografijavojislav matić
